Page image — the source of record
Machine transcription
نمبر ۱
صفحه ۴
بدین قاعده منور نسبت بزمانه های سابقه افزونتر گشت .
(ع) آنکه در سان دل جلوس نیست ما نوسی از تقدیر الهی محبت تنبیه و سید این سلطنت شرعی مرض عام و وبای عامه اتفاق افتاد – و ایضاً بدین که قوت و رزق مملکت افغانستان از حاصلات زراعت و فلاحت خود این ملک بیست و حضرت رزاق مطلق و خلاق برحق علی الدوام و همیشه همین قدر حاصلات را از زمینش میدیاند که نفوس زنده مملکت را کفایت کند و بخشیدن غله از ممالک خارجه محتاج نباشند – و باین پادشاه ترقیخواه خیر کار خوش نیتی مانند اعلیحضرت پادشاه حال در سلاطین گذشته فرصت نیافتند که بعلم فلاحت را ترقی بدهند و یا بقانون مسابقه افغانی کار فلاحت را توسیع و فراخی به بیت تا حاصلات قوات این سرزمین بالاتر از کفایه اهالی ممالک خارجه کشیده شوند – و بهمین کار خیر را نیز اعلیحضرت پادشاه حال درین بی فرصتی اندیشیده انها ر عظیمه را در اطراف و جوانب مملکت کشیده و تفصیل کیفیت آنها حوالی سراج الاخبار است – القصه در جهان سال فرخ فال قحطی نبود اما قلت غله بود – و طبیبان و داکتران با مرض عام مذکور بر تبدیل هوا حکم قطعی نمودند اعلیحضرت پادشاه حال همایون فال همان حکم قطعی طبیبان را نسخ فرموده در تمامی همان سال در اراک مبارکه رونق افزا شدند – ببا عث بهین نیت سراسر خیر که مبادا اهل احتکار و عناتی غله فروشی غله را نگهدارند و بفقرا و قوت شام نرسد .
(۷) آنکه درین سنوات تسعیر غله نسبت بسنوات سابقه بلند شده و در فصل زمستان بحجبت برف گیری و دارالسلطنه در بعضی ایام زمستان خوب مسدود شدن راه قوافل غله که بشهر می آورند یا مشکل شدن و ایشان بسته و اهل احتکار و عناتی از عادت خود دست بردار نیستند – اگر چه بعضی از ایشان بدار کشیده شوند – بنابرین اعلیحضرت سراج الملة و الدین امر فرمودند که از غله جات سرکاری هر روزه فی روز هفتاد بار اشتر گندم را آرد کرده در بازار آرد فروشی بیندازند و ارزان تر از تسعیر بلکه غله فروشان بر اهل شهر منفرد بفروش برسانند تا یتیم و بیوه که مالک یک روپیه و نیم روپیه انداز آفت عنات و محتکر بیقوت شام نمانند .
بیت
از آن به من با که باشی قوی که دست ضعیفان بگیری قوی است
(۸) در باب حفاظت عفت و پاس ناموس رعایا مطابق حکم دین حضرت شفیع البرایا صلی الله علیه و سلم این پادشاه دیانت تخت گاه آنقدر باریک بینی و نکته چینی فرمودند که پدر در حق پسر بهتر از آن نمیکند – بدینگونه که در سلطنتهای سابقه افغانیه برقعه های زنان دارالسلطنه کابل مزین و چین دار و مختلف از قماش صحن سفید دوخته شده بجویکه در حین گذشتن زمان در کوچه و بازار جوانان گستاخ و نوخیزان بیباک را نظر ناشایسته بجانب آنجا می افتاد این بادشاه حال همایون فال دیانت خصال این معنی را بفراست شاهانه و کیاست ملوکانه دریافته ببیلی نمودن برقعهای زنان حکم قطعی فرموده آن زینت بحاصل باطل شد و زنان مسلمانان از نظر بد اغیار در حراست حکم این پادشاه دیانت کردار در امن و حفاظت میگذرانیدند – و در شهر قندهار در زمان حکومت سردار جلالت مبنیان سردار کبرای مرحوم برادر امیر کبیر خداشناس متقیان امیر دوست محمد خان حکم نیلی نمودن برقعهای زنان بفتوای قاضی تقوی شعار دیانت آثار قاضی ملا غلام قندهار که جده مادری این فقیر کاتب الحروف است ازین کار بحضور آن سردار سلطنت گنجور صد و دریافته حکم مزبور تا زمان حال جاری و معمول است .
این است دلایل هشت گانه که همه اهالی دولت افغانستان از آنها واقف و باخبرند – و هرگاه بتفصیل فضایل جزویه منحصر جسته این پادشاه دستگاه را در پی افتیم موجب تطویل و اوراق حکمت انطباق سراج الاخبار میگردد
گر این جمله را سعدی انشا کند گر دفتری دیگر املا کند
در خانه اگر کس است یک حرف بس است . اکنون قصه صادقه از تاثیرات عمل شخصی این پادشاه دیانت دستگاه بخدمت قاریان کرام املا و القا میشود که بروایت صحیح شنیده شده است که در شهر قندهار زن بیوه عاجزه است بنسب کاسبی که بر وظایف عبادات و حفظ میقات صوم و صلوة آنقدر استمرار و استقامت و مداومت دارد که نماز چهل ساله در گذشته خود را قضا آورده با آنکه از ابتدا این تکلیف هیچگاه ترک صلوة فریضه نمی نموده سه ظن غالب آن است که در باب معذوریتش در مخصوصی زبان که مانع صوم و صلوة ای از علمای وقت پرسید نماز های خوانده خود را در وقت جوانی علاوه بر بی زنان ندانسته و خواندن آنها را بموقع یافته نماز های چهل ساله خود را از سر گرفته ادا نموده – بهر صورت حق تعالی امثال وی را در زنان و مردان افغانستان بسیار سازد – از وقتیکه خشت اساس این اشرف البلاد احمد شاهی نهاده شده اینچنین قصه شنیده نشده است و این کار از تاثیر استقامت این پادشاه اسلام پناه و با دستگاه بر عبادات و ( النَّاسُ عَلَى دِينِ مُلُوكِهِمْ ) در افراد رعایا تاثیر تدریجی نموده و مینماید و هر فرد از افراد رعایا فراخور استعداد باطنی خود بدان تاثیر را قبول کرده و میکنند حق تعالی و تقدس هیئت محسن این پادشاه اسلام پناه و دیانت دستگاه ما را توفیق روز افزون بر تربیت و پرورش رعایا و خلق الله عنایت فرماید تا صدها کالان دین و دنیویه در مملکت افغانستان بسیار و بیشمار گردند – و حضرت پادشاه جوان بخت جوان دولت همیشه بر اعدای دین و دولت غالب و منافع دیگران را برای تربیت دوستان رباینده و سالب باین دعا از من و از جمله جهان آمین باد برب العباد تحریر شد بتاریخ ۲۹ ربیع الاول سنه ۱۳۳۰
[دستخط فقیر مخلص عبد الروف مدرس]
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.