Page 20

صفحه 11 نمبر 1 د نباتات و علم متعلق با حوالات حیوانات و علم بر احوال بدن انسان و علم طب و کیمیاگری و علم قوة برنی و شهربانی و علم جمیع صنایع جدید و که اهل یوروپ بسیار بر اهل اسلام تقدم یافتند و علم لغات و زبانهای مختلفی در اهل عالم همه از علوم ادبیه دانند باید انست که لفظ ادب در لغت عربی زیرکی و نگهداشتن حد بر جزیرا گویند - و در اصطلاح علوم قدیمیه که در مدارس اسلامیه خوانده میشوند (علوم ادبیه) علمهائی را می دانند که تعلق بزبانهای مخصوص لغت عربی داشته باشند که اول آنها علم لغت عربی است. دوم علم صرف که دانستن صیغه لفظ عربی ب آن مشروط است. سوم علم نحو که شناختن ترکیب و انتظام کلام عربی که فهم کامل مقصد متکلم و مخاطب و ابسته آنست بآن مشروط است. چهارم علم فصاحت و بلاغت که فردا اعلی درین باب قرآن مجید است که بحد اعجاز نوعین انس و جن شد است. این علم نیز سه شعبه است و تفصیل آن مکان این مقام است. این چهار علم را با تعلقات آنها دوازده علم ساخته اند که علم عروض و قافیه و شعر و انشاء از آن جمله است. در اصطلاح کتب و مدارس اسلامیه این دوازده را علوم ادبیه گویند. و اینچنین نیز میتوان گفت که اکثر اهل فهم عالم از لفظ (ادب) و لفظ (ادبیات) آداب مجلس سلاطین باقی مجالس دار آب معیشت با کلاران و گذران و زیستن با زیر دستان و خوردان خود را مراد میدارند - بعضی انجنین اصطلاح دارند که فلان شخص مودب باداب شریعیت است و نزدیک باین است قول حضرت مولانا روم در مثنوی معنوی از خدا جو نیم توفیق ادب بی ادب محروم ماند از لطف رب و آنچه در جای دیگر شنوی خود فرمود در میان قوم موسی چنے میں بی ادب گفتند کو سیر دے و در این جانا اور آب شریعت و طریقت را مراد داشته ام و آنچه میرزا بیدل شاره بلکه میریخ فرمود ادب نہ سب عبادت می بینیر خاک شدن بهره بان و آنچه عارف جامی در سلسله الدین بوده أدبُ النَّفْسِ بِهَا الْأَخْلَاقُ طُرُقُ الْعِشْقِ كُلُّهَا كَذَا در این مرد و فردا داب طریقت مراد خواهند بود و آنچه عارف مروج در دیوان اشعار بلاغت شعاره خود فرمود چند ای معلم از روز شاب باشد نخارم ابو سر السبت شد فرش و یا از سبز مرا ارسله معايرتم والعب تعلیم آداب اور انچه ها کار خود را اغاز آمد موری و انچه حافظ شیرازی فرمود