{"book":"adl0616","page":20,"text":"صفحه 11\n\nنمبر 1\nد نباتات و علم متعلق با حوالات حیوانات و علم بر احوال بدن انسان و علم طب و کیمیاگری و علم قوة برنی و شهربانی و علم جمیع صنایع جدید و که اهل یوروپ بسیار بر اهل اسلام تقدم یافتند و علم لغات و زبانهای مختلفی در اهل عالم همه از علوم ادبیه دانند\n\nباید انست\nکه لفظ ادب در لغت عربی زیرکی و نگهداشتن حد بر جزیرا گویند - و در اصطلاح علوم قدیمیه که در مدارس اسلامیه خوانده میشوند (علوم ادبیه) علمهائی را می دانند که تعلق بزبانهای مخصوص لغت عربی داشته باشند که اول آنها علم لغت عربی است. دوم علم صرف که دانستن صیغه لفظ عربی ب آن مشروط است. سوم علم نحو که شناختن ترکیب و انتظام کلام عربی که فهم کامل مقصد متکلم و مخاطب و ابسته آنست بآن مشروط است. چهارم علم فصاحت و بلاغت که فردا اعلی درین باب قرآن مجید است که بحد اعجاز نوعین انس و جن شد است. این علم نیز سه شعبه است و تفصیل آن مکان این مقام است. این چهار علم را با تعلقات آنها دوازده علم ساخته اند که علم عروض و قافیه و شعر و انشاء از آن جمله است. در اصطلاح کتب و مدارس اسلامیه این دوازده را علوم ادبیه گویند.\n\nو اینچنین نیز میتوان گفت\nکه اکثر اهل فهم عالم از لفظ (ادب) و لفظ (ادبیات) آداب مجلس سلاطین باقی مجالس دار آب معیشت با کلاران و گذران و زیستن با زیر دستان و خوردان خود را مراد میدارند - بعضی انجنین اصطلاح دارند که فلان شخص مودب باداب شریعیت است\n\nو نزدیک باین است قول حضرت مولانا روم در مثنوی معنوی\nاز خدا جو نیم توفیق ادب\nبی ادب محروم ماند از لطف رب\n\nو آنچه در جای دیگر شنوی خود فرمود\nدر میان قوم موسی چنے میں بی ادب گفتند کو سیر دے\n\nو در این جانا اور آب شریعت و طریقت را مراد داشته ام\nو آنچه میرزا بیدل شاره بلکه میریخ فرمود\n\nادب نہ سب عبادت می بینیر خاک شدن بهره بان\n\nو آنچه عارف جامی در سلسله الدین بوده\nأدبُ النَّفْسِ بِهَا الْأَخْلَاقُ طُرُقُ الْعِشْقِ كُلُّهَا كَذَا\n\nدر این مرد و فردا داب طریقت مراد خواهند بود\nو آنچه عارف مروج در دیوان اشعار بلاغت شعاره خود فرمود\n\nچند ای معلم از روز شاب\nباشد نخارم ابو سر السبت\nشد فرش و یا از سبز مرا\nارسله معايرتم والعب\n\nتعلیم آداب اور انچه ها کار خود را اغاز آمد موری\nو انچه حافظ شیرازی فرمود","chars":1901,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00020.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/20","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/20","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}