Page 1765

صفحه ۸ خدای ذوالمنن از مرحمت و شفقت خود نبی الرحمة را مبعوث فرمود — و حسب وعدۀ پاك خود كه در تورات و زبور و فرقان كرده بود امت مرحوم محمد به را وارث بهترین حصۀ كرۀ الأرض هم كرد اما صد حیف كه مسلمانان در ایام عظمت و شوکت خود زود نه تنها پیروی بر حمایت ایزد منان را فراموش نمودند — بلکه در خانه جنگی مبتلا شده و وصیت حکمت بنیاد «سباب المومن فسوق وقتاله كفره» (دشنام دادن مرمومن را گناهی است بزرگ و جنگ كردن با او كفر است) هیچ ملتفت نشده عالم سلامی را كه از فیضان چند صد ساله تمدن و تنور نمونه فردوس برین بر روی زمین بود ماتم کده ساختند و عقول عالیه را كه ثمرۀ طيبۀ آبیاری باغبان شریعت غرا بودند به بیرحمی نیست و نابود نموده حالة الناس را بدارائی ممالك واسعه گذاشتند چون رحیمیت نیز از ایشان زائل شده شیرازۀ جمعیت اسلامیه از هم گسیخت، اقوام نصرانیه كه در قرون اخیر مرحمت و شفقت انسانی را در میان قبائل خودشان دستور العمل معاشرت ساخته بودند، ممالک اسلامیه را یغما گرفتند – تا در زمان ما ذلت اسلام بغایت رسید – و نزديك بود كه باد صرصره حمله اعدا چراغ کورستان اسلامی را هم خاموش کند – رحمت ایزدی بجوش آمد – و قومی را كه همه عالم بمرگش فتوی داده بود از زاویۀ خمول بمنصۀ ظهور آورد – و مانند اسلامیان قرون اولی بصفات عالیه از ایمان خالص و قلب صافی و همت قوی و ارادۀ راسخ و فدا کاری جان و مال بردین و ملت و مرحمت و شفقت بر عالمیان متحلی ساخته ایشان را از همه عالم برای دستگیری اسلام گزید – در حق ایشان این آیت کریمه صادق شد فسوف ياتى الله بقوم يحبهم ويحبونه اذلة على المؤمنين واعزة على الكافرين ( عنقريب خدا قومی را بسازد كه او ایشان را دوست دارد و ایشان او را دوست دارند. ایشان بمومنین بتواضع و مرحمت پیش می آیند و بدشمنان دین و دولت شدت و شرف نفس مینمایند هر مسلمانی و از هر کجا كه امروز قسطنطنیه را از شش صد سال زود – در قوم و دولت ترك كه سینه را از با تطرف بمقابله مهاجمات نما را سپر کرده مردانه در حفظ شرف اسلام جان و مال را فدا میکنند يك نمونه اخوت اسلامی حقیقی خواهد دید – وقتیکه ایشان بر مردم فتنه و فساد و بغض و عناد دست یافتند، از روی مرحمت و شفقت هم جنایت پیشه بد کاران را كه در مدت سی و سه سال يك عالمی را زیر و زبر کرده بودند على الله عما سلف – گفته فرصتی برای اصلاح اخلاق و تهذیب نفوس دادند. برای احیای مات ابواب علوم وفنون حقیقی روی هر كه و مه گشادند. نظام مالی را از غین و خیانت پاك نمودند. و در تهیه قوت عسکری حسب تازه ترین اصول هیچ دقیقه از دقائق فرو نگذاشتند. اعمال ایشان از اقوال دیگران ناطق تر است و نیز قوم و دولت افغانستان كه دولت مستقله اسلامیه است امیدگاه مسلمانان است. از جوانمردی این ملت اسلام در اینده بسیار امیدها دارد. فيا رحمن و يا رحيم. كثر املنا لهم ووفقهم بالظفر المبين وبارك فى اعمالهم. واجمع شمل المسلمين بهم واصلح بالهم – فانت مجيب الداعين وانت ارحم الراحمين سال پنجم شماره ٢٣ - ٢٤ ( سیاحت ) « سرمه از فیض سفر ماه بیداش گردید » « صیقل تیرگی بخت جلای وطن است » بر سر کنان صحایف لطایف مطبوعات جدیده، و تماشا بینان صفحات آثار غریبه قدیمه پوشیده نیست، که در زمرۀ اسباب و علل ترقی و تعالی دول و ملل مختلفه سیاحت يك موقع بس مهمی را حایز است ... « سیاحت » از ازدیاد قوه بصری، افراط معلومات نظری، موجب حصول مسرت و تحصیل فرحت، منشافکر و غیرت است و ماخذ پند و عبرت. استفاده از نعم خداوندی کار با خردان است و بیهوده گذاشتن مخلوقات آن مبدع حکیم، پیشه جاهلان و تنبلان و يكنوع كفران. دایرۀ بصارت را وسعت دادن، و دایما افق های جدید پیدا کردن آب های مختلف مزه چشیدن، و هواهای متنوعه تنفس کردن، در کوه ها دریاها، وادیهای غیر مؤتلفه گذر کردن، زمین های مغایر یکدیگر دیدن، تبدلات گوناگون، از قبیل قلت و کثرت، و شکل و صورت منه و خاصیت محصولات زمینی، معاینه کردن و تغیرات کثیره در احوالات اقوام غیر موافق مشاهده نمودن، خواهش فطری و احتیاج طبیعی انسانی است. آیا دقت فرموده اید! که فرق ظاهری و تمیز اولین در جماد و نبات با حیوان همین حرکت است و بس. پس هر قدر دایرۀ گشتن و سیاحت کرد را توسیع و تمدید دهید زیاده تر از جماد و نبات خود را دورتر کرده خواهید بود. باز هم اگر سیاحت خود را فقط بقطع کردن مسافه های بعیده حصر سازید، در شما و يك مرغ تیز پر، در شما و يك دیل بار، در شما و يك ریح عاصف صرصر هیچ فرقی نخواهد بود. نی نی! بلکه هر کدام آنها نسبت بتو سریعتر و تو از آنها پست تری. پس لازم است که در سیاحت ها بادیدۀ باز حکمت و بصیرت، و سمع گوش بر آواز غیرت و عبرت راه بروید، بجای آنکه افکار نارساها در معاینه بوقلمونی مناظر طبیعیه صرف نمائید، بر احوالات مختلفۀ اقوام غیر موتلفه خوض و امعان کنید. اوضاع و اطوار آنها را دیده با حال ترقی و تنزل شان تطبیق داده عبرت بگیرید. این گونه سیاحت ها الزم و مفید ترین سیاحت ها است، موجب ترقی باعث اصلاح، سبب فلاح است. به بینید! که دین مبین اسلام اینگونه سیاحت را بر پیروان خود ایضاح و قرآن عظیم الشان در جاهای متعدد، سیر فی الارض را امر کرده است. نعوذ « فسيروا في الارض فانظروا كيف كان عاقبة الظالمين » عبرت از احوال اقوام عالم وظیفه دینی مسلمانان است ولی هزار افسوس که ما مسلمانان بطرف آن خیلی کم توجه کرده ایم. جغرافیا و تاریخ که لب لباب سیاحت های عجیب و غریب عتیق و جدید است، انسا را در خانه از احوالات عالم و اوضاع و اطوار بنی آدم اخبار می کنند و فائدۀ سیاحت که عبرت است از ان کاملیت بدست نمی آید ولی کابل. ششم رمضان المبارك ١٣٣٤ هجرى محمد بركات الله