{"book":"adl0616","page":1765,"text":"صفحه ۸\nخدای ذوالمنن از مرحمت و شفقت خود نبی الرحمة را مبعوث فرمود — و حسب وعدۀ پاك خود كه در تورات و زبور و فرقان كرده بود امت مرحوم محمد به را وارث بهترین حصۀ كرۀ الأرض هم كرد اما صد حیف كه مسلمانان در ایام عظمت و شوکت خود زود نه تنها پیروی بر حمایت ایزد منان را فراموش نمودند — بلکه در خانه جنگی مبتلا شده و وصیت حکمت بنیاد «سباب المومن فسوق وقتاله كفره» (دشنام دادن مرمومن را گناهی است بزرگ و جنگ كردن با او كفر است) هیچ ملتفت نشده عالم سلامی را كه از فیضان چند صد ساله تمدن و تنور نمونه فردوس برین بر روی زمین بود ماتم کده ساختند و عقول عالیه را كه ثمرۀ طيبۀ آبیاری باغبان شریعت غرا بودند به بیرحمی نیست و نابود نموده حالة الناس را بدارائی ممالك واسعه گذاشتند چون رحیمیت نیز از ایشان زائل شده شیرازۀ جمعیت اسلامیه از هم گسیخت، اقوام نصرانیه كه در قرون اخیر مرحمت و شفقت انسانی را در میان قبائل خودشان دستور العمل معاشرت ساخته بودند، ممالک اسلامیه را یغما گرفتند – تا در زمان ما ذلت اسلام بغایت رسید – و نزديك بود كه باد صرصره حمله اعدا چراغ کورستان اسلامی را هم خاموش کند – رحمت ایزدی بجوش آمد – و قومی را كه همه عالم بمرگش فتوی داده بود از زاویۀ خمول بمنصۀ ظهور آورد – و مانند اسلامیان قرون اولی بصفات عالیه از ایمان خالص و قلب صافی و همت قوی و ارادۀ راسخ و فدا کاری جان و مال بردین و ملت و مرحمت و شفقت بر عالمیان متحلی ساخته ایشان را از همه عالم برای دستگیری اسلام گزید – در حق ایشان این آیت کریمه صادق شد فسوف ياتى الله بقوم يحبهم ويحبونه اذلة على المؤمنين واعزة على الكافرين ( عنقريب خدا قومی را بسازد كه او ایشان را دوست دارد و ایشان او را دوست دارند. ایشان بمومنین بتواضع و مرحمت پیش می آیند و بدشمنان دین و دولت شدت و شرف نفس مینمایند هر مسلمانی و از هر کجا كه امروز قسطنطنیه را از شش صد سال زود – در قوم و دولت ترك كه سینه را از با تطرف بمقابله مهاجمات نما را سپر کرده مردانه در حفظ شرف اسلام جان و مال را فدا میکنند يك نمونه اخوت اسلامی حقیقی خواهد دید – وقتیکه ایشان بر مردم فتنه و فساد و بغض و عناد دست یافتند، از روی مرحمت و شفقت هم جنایت پیشه بد کاران را كه در مدت سی و سه سال يك عالمی را زیر و زبر کرده بودند على الله عما سلف – گفته فرصتی برای اصلاح اخلاق و تهذیب نفوس دادند. برای احیای مات ابواب علوم وفنون حقیقی روی هر كه و مه گشادند. نظام مالی را از غین و خیانت پاك نمودند. و در تهیه قوت عسکری حسب تازه ترین اصول هیچ دقیقه از دقائق فرو نگذاشتند. اعمال ایشان از اقوال دیگران ناطق تر است و نیز قوم و دولت افغانستان كه دولت مستقله اسلامیه است امیدگاه مسلمانان است. از جوانمردی این ملت اسلام در اینده بسیار امیدها دارد. فيا رحمن و يا رحيم. كثر املنا لهم ووفقهم بالظفر المبين وبارك فى اعمالهم. واجمع شمل المسلمين بهم واصلح بالهم – فانت مجيب الداعين وانت ارحم الراحمين\n\nسال پنجم\nشماره ٢٣ - ٢٤\n\n( سیاحت )\n« سرمه از فیض سفر ماه بیداش گردید »\n« صیقل تیرگی بخت جلای وطن است »\n\nبر سر کنان صحایف لطایف مطبوعات جدیده، و تماشا بینان صفحات آثار غریبه قدیمه پوشیده نیست، که در زمرۀ اسباب و علل ترقی و تعالی دول و ملل مختلفه سیاحت يك موقع بس مهمی را حایز است ...\n\n« سیاحت » از ازدیاد قوه بصری، افراط معلومات نظری، موجب حصول مسرت و تحصیل فرحت، منشافکر و غیرت است و ماخذ پند و عبرت.\n\nاستفاده از نعم خداوندی کار با خردان است و بیهوده گذاشتن مخلوقات آن مبدع حکیم، پیشه جاهلان و تنبلان و يكنوع كفران.\n\nدایرۀ بصارت را وسعت دادن، و دایما افق های جدید پیدا کردن آب های مختلف مزه چشیدن، و هواهای متنوعه تنفس کردن، در کوه ها دریاها، وادیهای غیر مؤتلفه گذر کردن، زمین های مغایر یکدیگر دیدن، تبدلات گوناگون، از قبیل قلت و کثرت، و شکل و صورت منه و خاصیت محصولات زمینی، معاینه کردن و تغیرات کثیره در احوالات اقوام غیر موافق مشاهده نمودن، خواهش فطری و احتیاج طبیعی انسانی است.\n\nآیا دقت فرموده اید! که فرق ظاهری و تمیز اولین در جماد و نبات با حیوان همین حرکت است و بس. پس هر قدر دایرۀ گشتن و سیاحت کرد را توسیع و تمدید دهید زیاده تر از جماد و نبات خود را دورتر کرده خواهید بود.\n\nباز هم اگر سیاحت خود را فقط بقطع کردن مسافه های بعیده حصر سازید، در شما و يك مرغ تیز پر، در شما و يك دیل بار، در شما و يك ریح عاصف صرصر هیچ فرقی نخواهد بود. نی نی! بلکه هر کدام آنها نسبت بتو سریعتر و تو از آنها پست تری.\n\nپس لازم است که در سیاحت ها بادیدۀ باز حکمت و بصیرت، و سمع گوش بر آواز غیرت و عبرت راه بروید، بجای آنکه افکار نارساها در معاینه بوقلمونی مناظر طبیعیه صرف نمائید، بر احوالات مختلفۀ اقوام غیر موتلفه خوض و امعان کنید. اوضاع و اطوار آنها را دیده با حال ترقی و تنزل شان تطبیق داده عبرت بگیرید.\n\nاین گونه سیاحت ها الزم و مفید ترین سیاحت ها است، موجب ترقی باعث اصلاح، سبب فلاح است.\n\nبه بینید! که دین مبین اسلام اینگونه سیاحت را بر پیروان خود ایضاح و قرآن عظیم الشان در جاهای متعدد، سیر فی الارض را امر کرده است. نعوذ\n\n« فسيروا في الارض فانظروا كيف كان عاقبة الظالمين »\n\nعبرت از احوال اقوام عالم وظیفه دینی مسلمانان است ولی هزار افسوس که ما مسلمانان بطرف آن خیلی کم توجه کرده ایم.\n\nجغرافیا و تاریخ که لب لباب سیاحت های عجیب و غریب عتیق و جدید است، انسا را در خانه از احوالات عالم و اوضاع و اطوار بنی آدم اخبار می کنند و فائدۀ سیاحت که عبرت است از ان کاملیت بدست نمی آید ولی\n\nکابل. ششم رمضان المبارك ١٣٣٤ هجرى\nمحمد بركات الله","chars":4704,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01765.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1765","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1765","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}