Page image — the source of record
Machine transcription
سال پنجم
صفحهٔ ۸
زبان افغانی منسوب به افغانان است پس وای بر حال ملت افغانیه اگر زبان شیرین بیان ایشان بکوشهٔ معدومی و زاویهٔ کی میرسی خزیده منزوی کرده و هيچ يك اثر و نشانی از یشان بدنیا قایم و پایدار نماند که بر وجود ایشان دلالت کنند و اگر زبان افغانان بباعث افلاسی که در علم و هنر دارد از صحیفهٔ روز کار سترده شود ایشانرا با هیچ قومی از دنیا دعویٔ مقابله و همسری شایان نخواهد بود !
وحشيان افریقا زبان خود شانرا از دیگر السنهٔ لطافت بیان بسیار عزیز و دوست میدارند حتی و حشيان امریکا پرشیری و لطافت زبان خود شان وجد می کنند ، وحشیان اوستراليا وجزاير نيوزه لاند ونيوكني زبانهای خود را بجان برابر میدانند پس ما افغانان چرا و بچه سبب زبان شیرین بیان خود را بتاراج دهیم و باد کار ملی خودمان را که بعد از ما تا سالهای در از به اهالی دنیا از مانشان خواهد داد از بیخ و بن بر افکنیم چرانها زبان ما افغانان با صد يأس و حسرت به نشین معدومی گردد و از چه رو به اینقدر زودی زبان افغانی شیرین و دلنشین ما قطع امید از زندگانی کند ما پروردهٔ زبان افغانی هستیم و شرط مروت نه آنست که پرورنده و تربیت دهندهٔ خود را تذر تیغ بیدریغ معدومیت و کم نشانی گردانیم بنا بکمال ادب بخدمت حکومت و ملت عرض می کنیم که در ترقی لسان ملی خودها غفلت روا ندارند و در احیای زبان خویش کوشش ورزند زیرا در وقتی که بر عالم وجود از یشان اثری نباشد همین زبان به احیا و ابقای نام ایشان جد و جهد خواهد ورزید !
الحمد لله تعالى در خاك باك افغا نستان بسيار علما و فضلا موجودند که توجه ايشانرا به ترجمه نمودن كتب السنة ديگر به زبان شیرین بیان افغانی معطوف باید ساخت و حکومت معظم را نیز حوصله افزائی و قدر دانی چنین اشخاص تعهد کردن لازم است . به اینصورت در اندک زمان ترقی زبان افغانی را مشاهده خواهید فرمود و خواهید دید که چون حکومت و ملت هردو متفقا بسر انجام نمودن کاری اقدام ورزند چگونه کامیاب و فايز المرام می کردند !
افغانان ايمانك بلند می گویم که شما فی الحقیقت شراره اید شرارهٔ فکر افسوس که نه انبار خاکستر آمده اید اکنون که حکومت معظم آن خاکستر را از روی شما پس می کند مستعد و آماده باشید و خصا بص شرارهٔ کی خود را بظهور رسانید !
اهل جهان کنند شراره کمان ترا بتكر كان يخلق نوعين اليقين نما
و نیز می باید که در مدارس ملکی جمیع علوم در زبان افغانی تعلیم کرده شوند و فارسی و عربی و ترکی بطور زبان ثانوی آموخته آید و درینصورت هم اولاد وطن را سهولت خواهد بود و هم تمام توجه شان یکجا یکی به نفس مضمون واصل مراد مجلوب خواهد شد و هم زبان افغانی که مقصود حقیقی مشرقی آنست بوجه احسن ترقی روز افزون خواهد کرد جاپانیان چون درستهٔ ۱۸۸٤ع دار العلوم قومی را تاسیس نمودند هیچ یك كتابی را از هیچ عزم در زبان قومی خود مالک نبودند مگر چون زبان تعلیمی آن دار العلوم را زبان ملی خود قرار دادند در يك مدت قلیل در همه علوم آنقدر ترقی جستند که تمام دنيارا واله وحيران گردانیدند و هم زبان ملی شان هم آنقدر عروجی حاصل آمد که امروز با زبانهای ملتهای متمدن او روپ دعوی مقابله و هم سری دارد . زبان
نجم
شمارهٔ ۱۷
روسیان در عهد پیتر اعظم محضر يك زبانی بود که آنرا بوحشیان منسوب توان کرد ولی چون پیتر اعظم در ترقی و بهبود ملت خود سعی و جهد نمود زبا را که ترقی ملت ماورای آن ممکن نیست قدیمهٔ تعلیم و تربیه در مملکت خود قرار داده در یک فرصت کمی هم ملت را به اوج ترقی رسانید و هم زبان خود را به اندرجه اعتلا بخشوده از هر گونه علوم توانگر و بره ور کردانید که در بتوقت یکی از السنهٔ مهذب دنیا محسوب میشود چه خوش بود که در وطن عزیز ما هم در این ایام که ترقی ملت خیلی منظور نظر خاص و عام است مسئلهٔ ترقى زبان هم فراموش و نظر انداز نکرده و ترقی ملت و ترقی زبان که با هم چنان لازم و مربوطنه که بی وسیلهٔ یکدیگر کار و بار شان غیر ممکن و خارج تصور است از هم تفریق داده نشوند بل هر دو را یکجا پرورش نمایند و حکومت را می باید که مانند پدر شفیق که دو فرزند خود را بلا امتياز و تفریق تعلیم و تربیه کند بر ترقی ملت و ترقی زبان هر دو ساعی و کوشان باشد خوشا روزی که طرح ترقی زبان و ملت هر دو یکجا افکنده شود و ملت روز بروز جانب مدارج عروج ارتقا جوید و زبان عذب البيان هم با آن رو باوج ترقی نهاده جانب منازل تکمیل بویان و رهسپار گردد اگر ایطالیان را بر اوغستوس محض بدین وجه فخر است که در عهد او لاطینی به کمال ترقی رسیده بود پس در مقابل آن افغانان را بوجود مراحم آمود ذات شوکتآیات اعلیحضرت سراج الملة والدین جای هزاران فخر و ناز است که در عهد سعادت مهد ایشان هم ملت افغانيه ترقی یافته و هم امید است که زبان لطافت بیان افغانی را نیز شتابانه ترقی نصیب شود . خوشا پادشاهی که بنیاد و اساس ترقی و ملت هر دو را نهاده و عمارت رفیع استقلال و آزادی ملی خویش را تکمیل نموده از آسیب صرصر حوادث مأمون و محفوظ کردانیده است
پس ای برادران محترم وای اخوان محتشم : بیائید ! وقت تنبلی بگذشت و رفت ! ! تابکی به محض گفتگو های زبانی کفایت ورزیم بعد ازین کردار بی گفتار می باید شدن ! ! برخیزید و مصروف حركت و عمل شوید و در تحصیل علم و عرفان بذوق و شوق کوشید و زبان قوم خود افغانی را از السنه غیر ممکن الممانی ثابت سازید ! آیا هیچ مقام أسف و محل افسوس نیست که جميع اقوام عالم برای حفظ حیات نگاه داشت عزت و عظمت قومی خودها سر گرم عمل ، و مصروف حرکت باشند و ما افغانان هنوز هم در خواب سنگین غفلت آسوده خاطر غنوده باشیم و با وجود دست و پاداشتن خود را لنگ و دل و انمائيم و در ماین زندگان مانند مردگان بی حس و حرکت افتادن را بر خود گوار سازیم پس چرا چه شده که بنیاد امام شوکت و عظمت بزرگان و اسلاف ما عرق غيرت و حمیت مارا بحرکت می آرد و نه ذلت موجوده حس بیداری و هوشیاری مارا بر غلیان و هیجان می دارد . حالت کنونی خود را با حالت بزرگان و گذشتگان خود مقابله نمائید و تفاوت ظاهر و بین آنرا بنظاره بین مرده حالتان فرق زمین و آسمان موجود خواهید یافت غیرت باید غیرت همت باید همت ! ! ! بشامت اعمال خودتان نام های شریف آن بزرگان را پایمال و باخاك يكسان نسازید و خود و آنها را بنابر جهالت و بیدانی رسوای عالم نکردانید ! و سعی ورزید تا خود را خالف الرشيد بزرگان سلف خود ثابت کنید
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.