Page 140

نمبر ١١ صفحه ٩ ولی این را هم عرض کنیم که معلومات تاریخی که ما بیان مینمایم به اصول و قواعد تاریخ نویسان این اعصار اخیر و تحریر مییابد را از جهت تعریف و تقسیم تاریخهای متداوله فارسی ما تا یک اندازه فرق و مهابیت دارد و انا عالم عالم تبدد، و نویست، از انرو اگر تاریخ نیز بیک لباس قومی منظر قار تامین کرام جلوه گر میشد نتیجه نخواهد بود ! اهمیت و فایده های تاریخ — علم تاریخ را اگر گویم که جامع جمه علوم و فنون دنیا است جا دارد. زیرا واضح ترین بیانی که در باب علم تاریخ گفته شود همین است که: علم تاریخ یک علمیست که از احوال گذشته دنیا و نوع بنی بشر بحث و بیان مینماید (۱) بلی ! تعریف حقیقی علم تاریخ همین است. اما سببی که در میان احوال گذشته همه کا سیاسیا مدنیه نوا هی بشر از فنون و صنایع و اختراعات اور خیانت داخل میباشد باز از ان تاریخ را جامع به علوم و فنون و یه جون مع من مباینه دیزانی خانه خواهیم بود. از علم تاریخ هر صنف و هر رقم مردم استفاده کرده میتوانست زیرا تاریخ ، همه احوال گذشته افراد و جمعیتها بنی بشر را تدقیق و تحقیق کرده ان را به بیرونی کارهای فضیلت و نیکونی گذشته گان ترغیب میدهد، و انه کارهای لامینی و بدنی انها ان نرا درس های عبرت نمائی داده مجتنب و بیزار میسازد. علی الخصوص مطالعه تاریخ برای مردمانی که به اداره ممالک و قبل منظف اند بیشتر فایده می بخشد. زیرا وقایع و احوال که موجب عرفت و اقبال یک قوم و یا یک ملتی گردیده با وقایع و اسبابی که موجب فلاکت و انقراض دیگر قوم و یا دیگر ملتی شده بیکدیگر مقابله و مقایسه نموده بسی احکام و اداره های نافع از ان بروی کار می آورد. پس به این سبب اگر علم تاریخ را مجموعه مدنیت ) یا ( مخبر احوال عالم ) بگوئیم مناسبتر و موافق تر می آید . سرچشمه های تاریخ — سرچشمه اینکه تاریخ از ان معلومات گرفته میتواند جانا (اثر های) ی بنی بشر است که این اثر ها سه نوعست : اول — اثرهای ضبط و ثبت کرده شده دوم — اثرهای نقل و روایت کرده شده سوم — آثار عتیقه) یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه اثرهای ضبط و ثبت کرده شده جهان اثر هائیست که از طرف گذشتگان قدیم وقوعات و احوالات عصر خود شانرا بر کاغذ یا پوست حیوانات یا سنگها نوشته باشند و دست بدست تا به اینوقت آمده باشد . اثرهای نقل و روایت کرده شده جهان اثر ها نیست که از پدر تا به اولاد ها و از اولاد ها به نبیره ها نقل و روایت کرده آمده باشد، مانند حکایتها و ضرب مثلها، و اشعار ها وغیره. اگر چه اینگونه اثر ها پر مبالغه میباشد ولی باز هم تاریخ از ان استفاده کرده میتواند. آثار عتیقه یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه همان اثر ها نیست که از دست بنی بشر ساخته شده باشد و از زیر خاکهای خرابه زار ها برایند ، و یا بروی زمین باشند، مانند قلعه ها و ابنیه ها، و هیکلها، و مجسمها، و عمودهای سنگ نوشته شده و سکه ها، و یراقها، و آلات و ادوات دیگر که این آثار عتیقه صحیح ترین سرچشمه های وقوعات تاریخیه شمرده میشود و به عنوان (آر جیولوژی) یعنی علم آثار عتیقه علم جدا گانه مخصوصی میباشد. مددکاران تاریخ — بعضے علوم و فنومیست که بتاریخ بسیار مددها میرسانند که از انجمله یکی فن ( آرشیولوژی ) یعنی فن آثار عتیقه میباشد که مذکور گردید . دوم فن (جغرافیا) است که جای و موقع ظهور واقعات تاریخیه را می شناساند سوم تقویم یا الماناقها است که آنهم زمان واقعات تاریخیه را خبر میدهد چهارم ( فن السنه ) یعنی زبانهاست که درجه قرابت و مناسبت اقوام مختلفه را بیکدیگرشان می شناساند، مثلاً: از نزدیکی زبان، و دیگر بعضی احوال جنس ( کافکاسس) برده خاندان بزرگ بتقسیم میشود که یکی از آنها ( آریها) و دیگرش ( سامیها ) میباشند، مصریها، کلدانیها عبرانیها ، عربها ، فنیکه تنها از خاندان سامیها میباشند. که تاریخ قدیم این ما را به نسل (سام) بن ( نوح) علیه السلام نسبت میدهند، و هندیها، ایرانیها، افغانها، یونانیها رومیها، ترکها، اوروپائیها از خاندان (آریها) میباشند که بنسل (یافث) بن نوح علیه السلام نسبت دارند که ذاتاً تاریخ نیز از همین دو خاندان و از همین دو دو نسل بحث و بیان میبراند زیرا از همین دو نسل آثار باقیمانده که اساس تاریخ نیز آثار است . و هر اساس تاریخ سه یعنی ( سر تاریخ ) هر قوم و هر ملت یکی از واقعه های عظیمه و فهیمه را (سر تاریخ) گرفته اند. مثلا ملت مبین اسلام (هجرت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم ) را از مکه مکرمه بمدینه منوره سر تاریخ شمرده میگویند که ( قبل از هجرت به (۶۲۲) سال ولادت حضرت عیسی علیه السلام بوقوع آمده است.) یا میگویند که (بعد از هجرت نبوی به (۹۳۱))