{"book":"adl0616","page":140,"text":"نمبر ١١\nصفحه ٩\n\nولی این را هم عرض کنیم که معلومات تاریخی که ما بیان مینمایم به اصول و قواعد تاریخ نویسان این اعصار اخیر و تحریر مییابد را از جهت تعریف و تقسیم تاریخهای متداوله فارسی ما تا یک اندازه فرق و مهابیت دارد و انا عالم عالم تبدد، و نویست، از انرو اگر تاریخ نیز بیک لباس قومی منظر قار تامین کرام جلوه گر میشد نتیجه نخواهد بود !\n\nاهمیت و فایده های تاریخ — علم تاریخ را اگر گویم که جامع جمه علوم و فنون دنیا است جا دارد. زیرا واضح ترین بیانی که در باب علم تاریخ گفته شود همین است که: علم تاریخ یک علمیست که از احوال گذشته دنیا و نوع بنی بشر بحث و بیان مینماید (۱) بلی ! تعریف حقیقی علم تاریخ همین است. اما سببی که در میان احوال گذشته همه کا سیاسیا مدنیه نوا هی بشر از فنون و صنایع و اختراعات اور خیانت داخل میباشد باز از ان تاریخ را جامع به علوم و فنون و یه جون مع من مباینه دیزانی خانه خواهیم بود. از علم تاریخ هر صنف و هر رقم مردم استفاده کرده میتوانست زیرا تاریخ ، همه احوال گذشته افراد و جمعیتها بنی بشر را تدقیق و تحقیق کرده ان را به بیرونی کارهای فضیلت و نیکونی گذشته گان ترغیب میدهد، و انه کارهای لامینی و بدنی انها ان نرا درس های عبرت نمائی داده مجتنب و بیزار میسازد. علی الخصوص مطالعه تاریخ برای مردمانی که به اداره ممالک و قبل منظف اند بیشتر فایده می بخشد. زیرا وقایع و احوال که موجب عرفت و اقبال یک قوم و یا یک ملتی گردیده با وقایع و اسبابی که موجب فلاکت و انقراض دیگر قوم و یا دیگر ملتی شده بیکدیگر مقابله و مقایسه نموده بسی احکام و اداره های نافع از ان بروی کار می آورد. پس به این سبب اگر علم تاریخ را مجموعه مدنیت ) یا ( مخبر احوال عالم ) بگوئیم مناسبتر و موافق تر می آید .\n\nسرچشمه های تاریخ — سرچشمه اینکه تاریخ از ان معلومات گرفته میتواند جانا (اثر های) ی بنی بشر است که این اثر ها سه نوعست :\nاول — اثرهای ضبط و ثبت کرده شده\nدوم — اثرهای نقل و روایت کرده شده\nسوم — آثار عتیقه) یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه\n\nاثرهای ضبط و ثبت کرده شده جهان اثر هائیست که از طرف گذشتگان قدیم وقوعات و احوالات عصر خود شانرا بر کاغذ یا پوست حیوانات یا سنگها نوشته باشند و دست بدست تا به اینوقت آمده باشد .\n\nاثرهای نقل و روایت کرده شده جهان اثر ها نیست که از پدر تا به اولاد ها و از اولاد ها به نبیره ها نقل و روایت کرده آمده باشد، مانند حکایتها و ضرب مثلها، و اشعار ها وغیره. اگر چه اینگونه اثر ها پر مبالغه میباشد ولی باز هم تاریخ از ان استفاده کرده میتواند.\n\nآثار عتیقه یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه همان اثر ها نیست که از دست بنی بشر ساخته شده باشد و از زیر خاکهای خرابه زار ها برایند ، و یا بروی زمین باشند، مانند قلعه ها و ابنیه ها، و هیکلها، و مجسمها، و عمودهای سنگ نوشته شده و سکه ها، و یراقها، و آلات و ادوات دیگر که این آثار عتیقه صحیح ترین سرچشمه های وقوعات تاریخیه شمرده میشود و به عنوان (آر جیولوژی) یعنی علم آثار عتیقه علم جدا گانه مخصوصی میباشد.\n\nمددکاران تاریخ — بعضے علوم و فنومیست که بتاریخ بسیار مددها میرسانند که از انجمله یکی فن ( آرشیولوژی ) یعنی فن آثار عتیقه میباشد که مذکور گردید . دوم فن (جغرافیا) است که جای و موقع ظهور واقعات تاریخیه را می شناساند سوم تقویم یا الماناقها است که آنهم زمان واقعات تاریخیه را خبر میدهد چهارم ( فن السنه ) یعنی زبانهاست که درجه قرابت و مناسبت اقوام مختلفه را بیکدیگرشان می شناساند، مثلاً: از نزدیکی زبان، و دیگر بعضی احوال جنس ( کافکاسس) برده خاندان بزرگ بتقسیم میشود که یکی از آنها ( آریها) و دیگرش ( سامیها ) میباشند، مصریها، کلدانیها عبرانیها ، عربها ، فنیکه تنها از خاندان سامیها میباشند. که تاریخ قدیم این ما را به نسل (سام) بن ( نوح) علیه السلام نسبت میدهند، و هندیها، ایرانیها، افغانها، یونانیها رومیها، ترکها، اوروپائیها از خاندان (آریها) میباشند که بنسل (یافث) بن نوح علیه السلام نسبت دارند که ذاتاً تاریخ نیز از همین دو خاندان و از همین دو دو نسل بحث و بیان میبراند زیرا از همین دو نسل آثار باقیمانده که اساس تاریخ نیز آثار است .\n\nو هر اساس تاریخ سه یعنی ( سر تاریخ ) هر قوم و هر ملت یکی از واقعه های عظیمه و فهیمه را (سر تاریخ) گرفته اند. مثلا ملت مبین اسلام (هجرت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم ) را از مکه مکرمه بمدینه منوره سر تاریخ شمرده میگویند که ( قبل از هجرت به (۶۲۲) سال ولادت حضرت عیسی علیه السلام بوقوع آمده است.) یا میگویند که (بعد از هجرت نبوی به (۹۳۱))","chars":3832,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00140.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/140","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/140","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}