Page 1380

قیمت سالیانه در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى در اطراف داخله مملكت با مراعات داك ٩ روپيه كابلى در خارج مملكت با مراعات داك ١٠ روپيه انگليزى بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود قيمت يك نسخه آن در كابل يكسانى است (اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود) تاريخ يكم ذى الحجه ١٣٣٣ سال پنجم افغان ١٣٢٩ تاريخ انگریزی ۱۱ اکتوبر شمارۀ ( ۹ ) مدير و سر محرر محمود طرزی الادارة و المطبعة در ماشينخانۀ دار السلطنة ( كابل ) همه امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود تاريخ شمسى ١٨ ميزان ١٢٩٤ منطقۀ زراعت یعنی سرزمینهایی که قابل زراعت درخت پورتقال است. درخت پورتقال بسیار نافع و يك سر چشمه مداخلات كلى برای تجارت شمرده میشود . اما بهر اقلیم و هر اراضی امتزاج کرده نمیتواند . کاشت و پرورش یافتن درختهای لیمو و پورتقال و امثال آنها ، سراز منطقه ( خط استوا ) گرفته ، تا بدرجۀ چهل و سوم عرض كرۀ زمین امتداد مییابد ، اما درین درجۀ چهل و سوم عرض زمین یا ازان بالاتر عرضها درختهای لیمو و پورتقال در زمینهای باز و کشاده بسر نمیرسد ، بلکه در گلخانه ها و جاهای محفوظ بسر رسانیدن شان ممکن میشود . حال آنکه زمینهای ملک ننگرهار ما تقریباً در سی و چهارم و سی و سوم درجۀ عرض کره واقع شده است که تقریباً با اراضی ملکهای سواحل بحر سفید آسیای صغیر برابر میباشد . زمینهای سواحل بحر سفید از همه دنیا بهتر و خوبتر پورتقال بسر میرساند ، و يك تجارت و در آمد بسیار عظیمی از آن حاصل میشود . اینقدر هم هست که تنها درجۀ عرض بر گرمی و سردی منطقه ها تأثیرات اجرا نمیکند بلکه ارتفاع یعنی بلندیها و پستیهای موقعهای زمین نیز بر گرمی و سردی هواهای هر بقعه جدا گانه تأثیرات میبخشد . و چون مملکت عزیز ما نسبت به اراضی سواحل بحر سفید اگرچه در درجۀ عرض کمتر فرق دارند ولی از روی ارتفاع خیلی با هم فرق دارند . یعنی اراضی ننگرهار نسبت به اراضی سواحل بحر سفید خیلی بلند تر میباشد – لهذا اگر به این سبب پورتقال در زمینهای ننگرهار نشود احتمال دارد ، اما چون خود این سر محرر ناچیز هم اراضی سواحل بحر سفید و هم ارضی ننگرهار را دیده ام در گرمی اراضی ننگرهار را بر اراضی بحر سفید افزونتر میبینم . و نیز چون ناریج و نیشکر و افریقی در آنجاها بسر میرسد باین دو دلیل میتوانیم که بگوئیم در اراضی ننگرهار ما ممکنست که پورتقال و لیموی بسیار اعلای به برسد در اصلاح و علم نباتات و همه درختهای فصیلۀ ناریج خیلی را یعنی ناریج ، پورتقال ، کنه ، منده ، سنتره چکوتره و غیره را (ستروس) مینامند . درین جنس « ستروس » از همه بیشتر که به سردی طاقت آور تر میباشند زراعت ( باغچه های ليمو ، و پورتقال ) مملكت عزيز ما خانيك ( افغانستان ) صانه الله عن شر العدوان چنان يك خاك حاصلخيز پر خير و برکتی میباشد که از هر نوع میوه و هر رقم میوه بسر میرساند . بقعه های مختلف الطبيعه دارد که همه میوها و مزروعات كرم سير ، و هم مرد سير را میپروراند . چنانکه در سر لوحۀ زراعت تحریر میخواهیم بیاریم محتوی بر مسایل زراعیه خواهد بود که در وطن عزیز ما نقصانی در آن باشد ، و با آنکه اراضی قابلیت و استعداد آن قسم زراعت را داشته باشد ولی بسبب بعضی موانع از زرع آن استفاده نشده باشد . مثلا اراضی ( ننگرهار ) با وجودیکه درختهای ناریج بسیاری را بسر می آرد ولی درخت لیمو و پورتقال که آنرا مالته میگویند در ان زمینها بسر نمیرسد . حالا آنکه لیمو و پورتقال نسبت به ناریج خیلی نافعتر و ، و تجارتش فایده مندتر میباشد . لیمو و پورتقال – یا – مالته اگرچه یکقدری از ناریج نازکتر – یعنی به هوای سرد ناتوانتر – است ، اما باز هم در بقعه که ناریج سر برسد بسر رسیدن آنها هم خارج امکان شمرده نمیشود . اینهم حکم قطعی کرده نمیتوانیم که لیمو و پورتقال در اراضی ننگرهار ضرور باید بشود . اما بسبب فایده مند بودن پورتقال نسبت به ناریج هر انقدر معلوماتی که در خصوص اصول زراعت و تربیۀ این میوۀ لطیفه بدست داریم عرض انتظار قارئین کرام ، علی الخصوص برای برادران باغ دار ملک ننگرهار نشین خود میداریم که اگر قابل تطبیق به بینند شاید فایده بران مرتب شود .