Page image — the source of record
Machine transcription
صحيفه ٢ چهارم سال شماره ۲۲
ذات اعلیحضرت باد شاه محبوب القلوب ما ادام الله دولته از هنگام شهزادگی همایونی شان تا به این وقت همه وقته ماشینخانه مبارکه را بنفس نفیس شاهانه شان در زیر توجهات ترقی آیات همایونی داشته اند که از فیض این توجهات جهاندرجات ملوکانه ترقی های نمایانی در کارها و تشویقات فراوانی در کارگرها پدید آمده است . حتی درین هفته گذشته يك مراسم احتفال و افتتاح بسیار با رونق و شکوهی در ماشینخانه مبارکه به تشریف شوکت ردیف شاهانه بوقوع آمده است. کوایف آنرا محرر و نامه نگار خصوصی ما عبدالهادی خان که مخصوصاً اعزام شده بود از قرار ذیل قرار دیدگی و شنیدگی خود در قید تحریر آورده است که سراج الاخبار افغانیه محض برای آگاهی قارئین کرام خود عرض انتظار اولی الابصار مینماید :
کیفیت تشریف آوری ذات اعلیحضرت همایونی به کار خانه پشمینه باقی
روز یکشنبه ٥ شهر شعبان المعظم در ماشین خانه مباركه يك صفائی ، يك رونق ، يك تازگی مشاهده می شد، عساکر لباس های مخصوص برداشتند و مرکبها آبپاشی و پاک بودند، در دل هر كس بی اختیار يك سوال آیا چیست ؟ پیدا می شد. آری امروز ذات شوکت والاصفات پدر مهربان رعیت، خیر خواه وطن وملت اعليحضرت سراج الملة والدين خلد الله ملکه رسماً تشریف می آرند، تفصیل این احوال آنکه : امروز اعلیحضرت همایونی روحنا فداء همه اعزه و اکابر دولت از ملکی و نظامی ، سر دفترها و غیره را بلباس غیر رسمی خواسته اند که به معاینه کارخانه پشمینه باقی تشریف می آرند را گرچه ذات خجسته صفات همایونی ذاتاً بارها دیده اند ولی این باری میخواهند که بدیگر اعیان و منصبداران نیز نمایند که نتیجه کوششهای کثیر و خرج مبالغ فراوان چه شده است و آیا خود مردم ما باینکار چقدر بلدیت پیدا کرده اند ؟ لهذا بك يك ورق چاپ کرده بسیار زیبا بهمه نفری که خواسته شده آمده بودند توزیع شد که دران فهرست ماشین های پشمینه باقی علی الترتیب درج است که برای کارهای مختلف متعدد خریده شده اند. چنانچه اعلیحضرت همایونی هم بهمان ترتیب بسير ومعاينه ماشين ها آغاز کردند :
اول بمعاينه انجن بزرك كه همه ماشینخانه را دور میدهد و از انجا در کارخانه رقم کردن پشم تشریف آوردند در ین کار خانه نفری بدست پشم را تفریق میدهند یعنی یک تن را یکطرف و دیگر را دیگر طرف می نمایند اینها را خود اعلیحضرت بدیگران هم نشان می دادند از انجا بيك خانه ديگر رفتند که ماشین های خاک تکانی پشم در انجا نصب بودند، این ماشین ها دو عدد بودند که از یکطرف پشم را دران می انداختند و از طرف دیگری خاک و گرد می راند و ازین ماشین ها به تل بیرون خانه زیر فرش خشتی خانه رفته است که گردهای پشم از راه بیرون می روند
بعد ازان بخانه دیگری که دو عدد ماشین شستن پشم در ان نصب است تشریف بردند که ماشین اول پشم را با سوده و صابون می شوید و ماشین دوم پشم را از سوده و صابون شستن پاک می کند .
و از انجا بيك خانه دیگر که پشم را بواسطه بخار خشک می کند. اینها هم دو عدد ماشین هستند
از انجا به کار خانه دیگر رفتند که اینجا پشم را تیل و صابون زده بماشین دباغی میشود و در همین خانه ۲ ماشین دیگر هم نصب می باشد . يك ماشین که جری تار را پشم می سازد، و يك ماشین که تکه های کهنه و برش خیاطی را پشم می سازد، و يك ماشين جديدی برای خاک تکانی و بازگشتی ماشینها میباشد که اختراع و ساخت خود اولاد های وطن مقدس افغانستان است و اسبابهای آن در ماشین خانه ساخته شده اینها همه را اعلیحضرت همایون فرداً فرداً دیده و بدیگران نشان میدادند و از این خانه نخاله دیگر تشریف بردند که در انجا ماشین های فتیله کردن قصب بود که قرار وزن پشم را در یکطرف آن هموار کرده می انداختند و از طرف دیگر فتیله شده بريك چوب مخصوص پیچیده میشد. که آنرا ( بیلن ) می گویند، در نجا شش ماشین بود حسب ذیل
ماشین درجه اول یعنی پشم فاین ۲ ماشین
ماشین درجه دوم یعنی میدیم ۲ ماشین
ماشین درجه سوم یعنی کورس ۲ ماشین
و در همین خانه چهار عدد ماشین تاب دادن پشم برای تار و پود موجود و نصب بود که در هر ماشین ۳۶۰ دول می باشند و همه مردم دربار بدیدن اینها متحیر می شدند و توصیف فکر و عقل یورپین ها را می نمودند و [ حال انکه اگر ایشیائی ها و افغانها در پی علم نگردند و آنرا تحصیل کنند، خود ایشان همچنین چیزها را ایجاد و اختراع می توانند. بلکه بهتر و خوبتر از اروپایی ها اولی هستند و نه ساحر که به داشتن چنین چیزها بقوت ولایت و یا سحر کامیاب آمده اند . محرز ]
از انجا بيك خانه دیگر كه يك ميزان معلوم کردن درجه قوت و وزن تار بود و کدام قوچک برای تفریق تار و پود بود رفتند و از آنجا بخانه دیگر رفته معاینه ماشین مفتله که تار را بران جهت ماشین و کارگاهای بافت می پیچانند نموده، از انجا بمعاینه کارگاه قالیچه گان و ماشين بجانيدن تافته بالای بیلن جهه كارگاهها تشریف بردند و از انجا بيك خانه فراخ که صداهای ترق ترق آن نمی گذاشت که کسی صدا و سخن کسی را بشنود تشریف بردند، در این خانه کار گاه های بافت تافته های سرج و کشمیره از قسم دستگی ۹۲ کارگاه و از قسم دیگر که به بخار و تسمه حرکت می کنند ۳ ماشین بودند که اینهمه بيك سرعت فوق العاده مشغول ( بافتن ) بودند و در همین خانه شطرنجی باف ها که بدست بر روی زمین کار میکنند کار می کردند ذات قدسی صفات همایونی تکه ها را دیده و به اهالی دربار و اکابر آمده گی نشان می دادند، اما از دست صداهای بلند کار گاه ها هیچ نشنیدم که ذات همایونی چه میفرمایند این وقت ساعت از ۱۲ و ۱۵ دقیقه گذشته بود که اعلیحضرت همایونی ازین خانه برآمده به خانه دیگر رفتند . ( راه بلدی این خانها را جناب جرنیل ( محمد سرور ) خان که سر افسر همه ماشینخانه هاست فرموده اعلیحضرت همایونی بر عهده گرفته بودند) در آن خانه ۲ عدد ماشین های شستن تافته که بهمراه سوده و صابون می شویند نصب بود. بعد از دیدن اینها اعلیحضرت پیش ماشین فشار دادن تافته ها رفته و خطاب به جناب اعتماد الدوله صاحب نموده فرمودند : ـ که شما را از اصول
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.