Page 1233

سال چهارم شماره ۲۱ بیان نمود. بعد از ختم این حضار مجلس ملاحظه الواح بديعه رسم و نقشه کسی که مرکب از کلنهای کوناکون و ظروف بوقلمون و خریطه های جغرافی ساخته طلبا بود نمودند و پس ازین ملاحظه طلبه اعداد یه دوم و اول بود که تجربه های حکمت و کیمیا را برمیزها اجرا می کردند در انجا نمونه های سیمی که روسها در محار به پورت آرشهر در مقابله جاپانیها استعمال کرده بودند و نمونه زنك برقى وزينه برق آلوده که کپتان نمو برای دفع شر وحشی ها در کشتی خارق العاده نوتيلوس انو ابرق آلود ساخته بود موجود بودند که حاضرین از ان حظ وافری بردند. [ ولی اگر میخواهند که ازینهم زیاده تر حظ برند و تاثیرات و خاصیات محير العقول الكثير يك يعنی برق را بشنوند کتاب مطبوعه مطبعه عنایت را که بنام سیاحت در زیر بحر موسوم است و کیفیت همین زينه برقی بتفصیل در ان مندرج است خریده مطالعه کنند . ع . ه .] پس از اجرای تجربه ها و تقرير يك طالب العلم در باب اختراعات جديدة جرمنی مانند گیس و غیره که برکت همین علوم هست ، انور علی نام از جماعة اعدا دیه سوم پیش آمده يك قصيده غرائى تخلص ( ندیم ) خواند که حضرت عالی افخمی توصیف طبع روان ندیم را بیان کردند. [ سراج الاخبار افغانیه هر چند سبب عدم گنجایش از درج این تقریر و تحریر های طلبا و قصاید غرا في الفور با افسوس صرفنظر نموده ولی در آتی انشاء الله شياً فشياً درج خواهد نمود .] چون قصیده ختم شد طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه که کامیاب و در مضامین خوانده خود از اقران گوی سبقت برده بودند یعنی در مجموع مضامین نیز (۱) و نمبر (۲) و غیر (۳) بودند و یا در یک مضمون نمبر (۱) برآمده بودند یا حاضری شان بسیار درست می بود یا در اخلاق نمبر (۱) می بودند لایق مکافات شده، بحصول آن مفتخر می شدند. طرز انعام دادن آن بود که حضرت عالی افخمی نظارت جلیله معارف شهزاده جوانبخت معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم انعامات را بدست مبارک خود گرفته و نام طالب العلم مذکور را بزبان مبارک خود خوانده بدستش میداد [ ازین زیاده چه سعادت ؟ ] تفصیل اسامی که باين انعامات و اينعمت علم پرور خود سرافراز شده اند چون از دفتر مدرسه مبارکه حبیبیه باداره برسد در آن درج خواهد شد و نیز اسامی کسانیکه شهادتنامه ها یافته اند نیز بوقت آمدن فهرست شان درج اخبار میشوند. پس از اتمام توزیع مکافات مذکوره و شهادتنامه های موصوفه که همه با دست خط خوش نمط على افخمی مزین شده بودند همه اطفال بجاهای خود ایستاده شده حضرت عالی افخمی برخاسته و همه اکابر حاضر هم برپا خاستند . ( نطق ثاني ) حضرت عالی خطاب بهمه مجلس کرده فرمودند: شما معلوم است که امروزه روز ترقی جمیع ملل وابسته به علوم و فنون است و بس، امکان ندارد که هیچ دولتی از دست دشمن های خود تخلیص کرده آن بتواند مگر بسبب علوم وفنون من اگرچه بالذات چیزی نیستم ولی چون در حق پادشاه معظم و دولت قوی خود صادق هستم و می خواهم که دولت ما از دشمن های خود تخلیص گربیان کنند و ترقی بیاید و بواسطه ترقی دولت ما اسلام از خطرات آینده محفوظ بماند ، و باز علم اسلامی برزمین های دنیا ایستاده نام اسلام سر بفلک کشد، لهذا در خدمات محوله خود که معارف و عسکر است بر وفق رضای قبله و کعبه اقدس اعظمم که اینهمه خیالات ما بازاده های سنیه شاهانه خیر خواهانه ملك وملت در شان نسبت بيك فلك هم ندارد صداقت كامل میگویم و چون معلوم است که نتایج صداقت ضرور مفید است و منهم الحمد لله صادق هستم . لهذا اميد دارم که دولت ما بالآخر به ترقی نایل شده نقطه وحيده مطلب خود را که اعلای كلمة الله و نگهداشتن اوطان مقدسه دینی و اصلی خود ماست از دست دشمنان کامیاب کردیم. ما همه را لازم است که وظایف خود را بصداقت اجرا کنیم . بخدا معلوم است که من همه شما را با خود یك می بینم زیرا همه ما خدمتکاران يك بادار بیدار دیندار اقدس اعظم خود میباشیم و من بسبب صداقت خود همه خدمت گذاران صادق شانرا دوست دارم ، من علما و فضلارا از خود بارها بهتر میدانم و ایشانرا احترام میکنم هر چند من وضع سپاهیانه و نظامی را آنقدر دوست دارم که امروز هم بلباس نظامی آمده ام و لباسی که برای طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه مقرر کرده ام هم نظامی است و خودم هم وضع سپاهیانه دارم ولی مناصب علما را بجهت تقدس آن احترام میکنم و وجود شما را برای دولت و ملت خود نافع می دانم . دیگر در حق انجمن معارف هر کس هر چه بگوید غلط است انجمن معارف یک انجمنی است که آنرا برای توسیع و ترقی معارف و تعمیم آن در دولت خود ما تاسیس داده ام و کارهای که انجمن مذکور اجرا و تجویز کرده است همه را پادشاه متبوع مقدس ما برضای معالی ارتقای خود مطابق یافته بدست خط مبارك خود مزین ساخته است . روز پیشتر کارها و تجاویز انجمن را بحضور مولای مقدس خود برده منظوری آنرا حاصل نمودم که آن از قرار ذیل است : (۱) تقسیم تعلیم درجه رشدیه است برای داخله و خارجه (۲) تاسیس مدرسه قضا و فتوى و محرري محکمه جات (۳) تاسیس مکتب میرزائی، مكتوب نویسی ، رقوم و سیاق (٤) تاسیس مکتب قواعد حکومت از روی کتب فقهیه و کتابچه های حکومتی انشاء الله چون مکاتب مذکوره جاری شوند تحصيل يافته گان آنجا خدمات دولت خود را صداقت و امانت کرده دولت خود را از تنزل و ادبار نجات خواهند داد. نفری که بخارجه میروند در رشد به تعلیم آنها تغیر یافته برای استعداد و كتب كدام فن تعلیم مناسب می یابند ، این نفری البته از نفری که در داخل ملك تعلیم می یابند کمتر میباشند، لهذا خرج آنها هم غیر از مخارجی است که برای مدرسه مقرر شده است که پادشاه نکته سنج دقیقه رس خیرخواه ما روز پیشتر همچنین فرمودند. بعد ازان ذات شان امیدهای خوشگواری از انجام و عاقبت مكاتب سه گانه فوق الذکر بیان فرموده و تا یکچندی مردم ملک خود را از ترقیات جدیده بیان کرده قصه جناب قاضی ملا محمد رفیق آخند زاده را که در باب ( ناموران زنان جهان ) با سراج الاخبار افغانیه بود ذکر نموده