{"book":"adl0616","page":1233,"text":"سال چهارم\nشماره ۲۱\n\nبیان نمود. بعد از ختم این حضار مجلس ملاحظه الواح بديعه رسم و نقشه کسی که مرکب از کلنهای کوناکون و ظروف بوقلمون و خریطه های جغرافی ساخته طلبا بود نمودند و پس ازین ملاحظه طلبه اعداد یه دوم و اول بود که تجربه های حکمت و کیمیا را برمیزها اجرا می کردند در انجا نمونه های سیمی که روسها در محار به پورت آرشهر در مقابله جاپانیها استعمال کرده بودند و نمونه زنك برقى وزينه برق آلوده که کپتان نمو برای دفع شر وحشی ها در کشتی خارق العاده نوتيلوس انو ابرق آلود ساخته بود موجود بودند که حاضرین از ان حظ وافری بردند.\n\n[ ولی اگر میخواهند که ازینهم زیاده تر حظ برند و تاثیرات و خاصیات محير العقول الكثير يك يعنی برق را بشنوند کتاب مطبوعه مطبعه عنایت را که بنام سیاحت در زیر بحر موسوم است و کیفیت همین زينه برقی بتفصیل در ان مندرج است خریده مطالعه کنند . ع . ه .]\n\nپس از اجرای تجربه ها و تقرير يك طالب العلم در باب اختراعات جديدة جرمنی مانند گیس و غیره که برکت همین علوم هست ، انور علی نام از جماعة اعدا دیه سوم پیش آمده يك قصيده غرائى تخلص ( ندیم ) خواند که حضرت عالی افخمی توصیف طبع روان ندیم را بیان کردند.\n\n[ سراج الاخبار افغانیه هر چند سبب عدم گنجایش از درج این تقریر و تحریر های طلبا و قصاید غرا في الفور با افسوس صرفنظر نموده ولی در آتی انشاء الله شياً فشياً درج خواهد نمود .]\n\nچون قصیده ختم شد طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه که کامیاب و در مضامین خوانده خود از اقران گوی سبقت برده بودند یعنی در مجموع مضامین نیز (۱) و نمبر (۲) و غیر (۳) بودند و یا در یک مضمون نمبر (۱) برآمده بودند یا حاضری شان بسیار درست می بود یا در اخلاق نمبر (۱) می بودند لایق مکافات شده، بحصول آن مفتخر می شدند.\n\nطرز انعام دادن آن بود که حضرت عالی افخمی نظارت جلیله معارف شهزاده جوانبخت معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم انعامات را بدست مبارک خود گرفته و نام طالب العلم مذکور را بزبان مبارک خود خوانده بدستش میداد [ ازین زیاده چه سعادت ؟ ]\n\nتفصیل اسامی که باين انعامات و اينعمت علم پرور خود سرافراز شده اند چون از دفتر مدرسه مبارکه حبیبیه باداره برسد در آن درج خواهد شد و نیز اسامی کسانیکه شهادتنامه ها یافته اند نیز بوقت آمدن فهرست شان درج اخبار میشوند.\n\nپس از اتمام توزیع مکافات مذکوره و شهادتنامه های موصوفه که همه با دست خط خوش نمط على افخمی مزین شده بودند همه اطفال بجاهای خود ایستاده شده حضرت عالی افخمی برخاسته و همه اکابر حاضر هم برپا خاستند .\n\n( نطق ثاني )\n\nحضرت عالی خطاب بهمه مجلس کرده فرمودند:\nشما معلوم است که امروزه روز ترقی جمیع ملل وابسته به علوم و فنون است و بس، امکان ندارد که هیچ دولتی از دست دشمن های خود تخلیص کرده آن بتواند مگر بسبب علوم وفنون من اگرچه بالذات چیزی نیستم ولی چون در حق پادشاه معظم و دولت قوی خود صادق هستم و می خواهم که دولت ما از دشمن های خود تخلیص گربیان کنند و ترقی بیاید و بواسطه ترقی دولت ما اسلام از خطرات آینده محفوظ بماند ، و باز علم اسلامی برزمین های دنیا ایستاده نام اسلام سر بفلک کشد، لهذا در خدمات محوله خود که معارف و عسکر است بر وفق رضای قبله و کعبه اقدس اعظمم که اینهمه خیالات ما بازاده های سنیه شاهانه خیر خواهانه ملك وملت در شان نسبت بيك فلك هم ندارد صداقت كامل میگویم و چون معلوم است که نتایج صداقت ضرور مفید است و منهم الحمد لله صادق هستم . لهذا اميد دارم که دولت ما بالآخر به ترقی نایل شده نقطه وحيده مطلب خود را که اعلای كلمة الله و نگهداشتن اوطان مقدسه دینی و اصلی خود ماست از دست دشمنان کامیاب کردیم.\n\nما همه را لازم است که وظایف خود را بصداقت اجرا کنیم . بخدا معلوم است که من همه شما را با خود یك می بینم زیرا همه ما خدمتکاران يك بادار بیدار دیندار اقدس اعظم خود میباشیم و من بسبب صداقت خود همه خدمت گذاران صادق شانرا دوست دارم ، من علما و فضلارا از خود بارها بهتر میدانم و ایشانرا احترام میکنم هر چند من وضع سپاهیانه و نظامی را آنقدر دوست دارم که امروز هم بلباس نظامی آمده ام و لباسی که برای طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه مقرر کرده ام هم نظامی است و خودم هم وضع سپاهیانه دارم ولی مناصب علما را بجهت تقدس آن احترام میکنم و وجود شما را برای دولت و ملت خود نافع می دانم .\n\nدیگر در حق انجمن معارف هر کس هر چه بگوید غلط است انجمن معارف یک انجمنی است که آنرا برای توسیع و ترقی معارف و تعمیم آن در دولت خود ما تاسیس داده ام و کارهای که انجمن مذکور اجرا و تجویز کرده است همه را پادشاه متبوع مقدس ما برضای معالی ارتقای خود مطابق یافته بدست خط مبارك خود مزین ساخته است .\n\nروز پیشتر کارها و تجاویز انجمن را بحضور مولای مقدس خود برده منظوری آنرا حاصل نمودم که آن از قرار ذیل است :\n(۱) تقسیم تعلیم درجه رشدیه است برای داخله و خارجه\n(۲) تاسیس مدرسه قضا و فتوى و محرري محکمه جات\n(۳) تاسیس مکتب میرزائی، مكتوب نویسی ، رقوم و سیاق\n(٤) تاسیس مکتب قواعد حکومت از روی کتب فقهیه و کتابچه های حکومتی\n\nانشاء الله چون مکاتب مذکوره جاری شوند تحصيل يافته گان آنجا خدمات دولت خود را صداقت و امانت کرده دولت خود را از تنزل و ادبار نجات خواهند داد.\n\nنفری که بخارجه میروند در رشد به تعلیم آنها تغیر یافته برای استعداد و كتب كدام فن تعلیم مناسب می یابند ، این نفری البته از نفری که در داخل ملك تعلیم می یابند کمتر میباشند، لهذا خرج آنها هم غیر از مخارجی است که برای مدرسه مقرر شده است که پادشاه نکته سنج دقیقه رس خیرخواه ما روز پیشتر همچنین فرمودند. بعد ازان ذات شان امیدهای خوشگواری از انجام و عاقبت مكاتب سه گانه فوق الذکر بیان فرموده و تا یکچندی مردم ملک خود را از ترقیات جدیده بیان کرده قصه جناب قاضی ملا محمد رفیق آخند زاده را که در باب ( ناموران زنان جهان ) با سراج الاخبار افغانیه بود ذکر نموده","chars":4905,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01233.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1233","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1233","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}