Page image — the source of record
Machine transcription
سال چهاره ۱۱ شماره ١٤
برای اخلاق و افعال ما بعد خود کسب نمود که از روی آن بر تمام عالم اسلام تعظیم و معاونت شاهان عثمانی واجب است ... سلطان سلیم ، صاحب عقل سلیم ، پابند مذهب ، عالم ، مورخ ، جفا کش يك ذات نيكوئی صفائی بود ، و طبیعت شعر هم داشت . و علما و مشایخ را به تعظیم و تکریم فراوانی تواضع میفرمود ، و در سال ۹۲۶ ه بعمر ۴۹ سالکی بعد از حکومت ۹ سال وفات یافت،
( از منظره های بهار کابل پر گل )
( نهر صفا پهر ، حرم باغ ٠ )
٠ سلطان سلیمان اعظم ٠
حالا نظر مطالعۀ ما را أن قدم تاريخ عثمانی بسوی خود جلب ميكند كه از روى عظمت و اجلال ، و شوكت و اقبال ، و نظم و نسق داخلى ، وفتوحات خارجى ، و وسعت ممالك و وضع قوانين از جميع دولتها و ملتهاى حاضره وقت خود بزرگتر و شاندار تر بود اين سلطان عظيم الشأنرا در كثرت فتوحات و توسيع مقبوضات اگر از وليد اموى و در انتظام داخلى و ترقى اقتصادى از هارون الرشيد عباسى بدرجه دوم بگيريم هيچ مبالغه و اغراق نكرده خواهيم بود . زيرا دولت عثمانى در دوران ترقى توأمان وى عرضاً از « بودا پوست » الى خطيكه صحراى كبير افريقا را از تملك شمالى آن تفريق ميدهد . و طولاً از « جبل الطارق » منهاى جنوبى اراضى هسپانيا و نقطۀ آخرين « ترابيزن » الى ساحل شمال غرب هندوستان بر أو بحراً تحديد و تمديد يافته بود . و سليمان اعظم ، تنها مناسبت فتوحات و توسيع مستملكات خود لقب « اعظم » را حق نكرده است بلكه بيشتر به اينسبب كه در عهد چنان باد شاهان با اقتدار مانند امپراطور جارلس نجم شهنشاه هسپانيا، وفر الديس اولشاء فرانس، واليزابت وليوى دهم، و در پیشروی چنان مديرين نامدار مانند « کورتیس کولومب » و « وریله » عظمت و هیبت خود را غیر متزلزل ساخته بکمال آسوده کی و بی پروائی از ممالک هنكرى ، مجارستان ، احتیاج و خراج مینمود . این لقب به او انسب است این سلطان ترقی توأمان در سال ۹۲۳ بعمر ٢٦ سالکی بعد از وفات پدر نامدار خود تخت عالی سلطنت عثمانی را زینت بخش کردید. و بمجردیکه از انتظام داخ مملکت فراغت یافت، شوق وذوق جهاد في سبيل الله دامنگیر عزم و استقامتش گردیده قریب ۲۰ بار بر یورپ حمله برد و در تمام یورپ تیغ بیدریغ ترکان بها در در خشیدن و بیرق اسلامی افراشتن گرفت . وجون تشريح دادن تمام واقعات وغزوات حیات پر ترقیات وی تنها وظيفه کتب ضخیم فن تاریخ است از اثر و ما در ذیل تنها از بعضی فتوحات عظيمه مهمه این سلطان عظیم الشان على الاختصار قارئين گرام خود را اخطار میکنیم :
در سال ۹۲۷ ه شهر شهیر « بلغراد » [ پایتخت حالا تی صربستان ] را فتح کرد که از سالها به اینطرف بقوة قوية عيسائيان مستحکم گردیده بود و مانند سلطان محمد خان فاتح مدیری از فتح آن ناکام بمراجعت مجبور کردیده بود .
در ۹۲۹ ه جزیره « رودوس » را که از طرف عیسائیان به عسکرهای مسلح بحری استحکام یافته بود بذریعه ۲ لک عسکر بحری و ٤٠٠ جهاز جنگی محاصره کرده بعد از ۶ ماه فتح کرد . و این چنان يك جزیره مستحکمی بود که اکثر سلاطین عثمانی از فتح آن عاجز آمده بودند ، ماده تاریخ فتح این جزیره « بفرح المؤمنون بنصر الله » بر آمد .
در ۹۳۲ ه - فرانس از دست «چوروستم» دشمنان خود به پایگاه سلطانی بعرض رسانید که به این استغاثه وی پرداخته و روی استعانه اش را قبول فرماید . که بنابراین یکدسته مکمل بحری خود را در مظاهره فرانس مقابل اسپانیا در زیر ، نظارت امیر البحر بها در خود خیرالدن فرستاد ، که وی اجزای « پایا » را فتح کرده و شهرهای جنوبی فرانسی را که اسپانیا نصب نموده بود دوباره استرداد نموده به فرانس تسلیم کرد . و این حرکت قیاس خود فرانس را تا به ابد ممنون خود ساخت .
در ٩٣٤ ه سلطان براى فتح « كون » هنگرى ، مجارستان و عزیمت سفر کرد ، و بعد از يك مقابله شديد «مورتى» را هزيمت داده شاه مجارستان بكوله توپ مقتول شد . و بعد از انکه تمام علاقه را نظم داد و اپس مراجعت فرمود .
در ۹۳۵ ه جرمن ، و اوستريا با هم اتو كرده و بالاتفاق بر اى سلطانى دست درازى كرده و شهر « هاون » را از مسلمانان گرفتند كه به اينسبب سليمان براى تأديب شان به جانب اوستريا نهضت فرمود و شهر ، هاون ، را كه عيسائيان ازان قيد كرده بودند
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.