Page 217

تحفة الامان فى سيرة النعمان حصه اخرى (٢١٦) مساعی ابو حنيفه در مسائل تشریعی و غیر تشریعیه (دوم) آن اموریکه بمقام رسالت تعلق ندارد ونسبت بدان خود رسول الله چنین ارشاد فرموده اند ( انما انا بشر اذا امرتكم بشيء من دينكم فخذو به واذا امرتكم بشيء من رأى فانما انا بشر مثلكم ) وقتیکه من برای شما نسبت بکیش و مذهب تان حکمی نمایم ـ پس شما در تعمیل آن بکوشید ـ واگر من از رأی خویش حرفی بشما بگویم پس من درآن موضوع حكم يك شخص را دارم و مانند شما بشر میباشم . در قسم ثانی آن احادیث داخلند که آنحضرت نسبت بطبابت فرموده اند و نیز درین قسم آن افعال واقوال نبویه شاملاند که بطور عادت نی بصورت عبادت از وشان ـ صادر شده اند و یا اتفاقاً بوقوع رسیده اند نه قصداً و یا آنحضرت آنرا برطبق گمان قوم خویش بیان نموده است مثلا « حديث ام زرع » و حديث « حرافه » و درین صنف آن امور نیز داخل است که ذات رسالت پناهی نظر به بعض مصالح جزوی آنرا اختیار ورزیده است ـ و از همین رهگذر « حضرت عمر » میفرماید « که اکنون برای ما ضرورت مشغلهٔ رمل چیست ـ بغرض نشاندادن قومی که ما رمل می نمودیم آنها را خداوند هلاك گردانید ـ بسیاری از احکامات نبوی درین قسم شاملند مثلاً این حکم که من قتل قتيلاً فله سلبه » هر کسیکه کافری را گشت در موقع جهاد پس اسلحه و سامان آن کافر از آن اوست ـ آن فرق دقیق را که « شاه ولی الله » مرحوم در اقسام حديث فعلاً بیان نموده بین همان نکته ایست که از همه بیشتر جلب توجه حضرت امام را بطرف خود نموده بود و از همین سبب بسیاری از مسائل را مانند غسل جمعه وخروج النساء الى العيدين ، نفاذ طلاق ، تعين جزيه تشخیص خراج ، تقسیم غنائم ، وامثال آنرا در قسم دوم داخل نمود ـ لاكن « امام شافعی » و دیگر ائمه آن احادیث را نیز در جملهٔ احادیثی تشریعی مشمول داشته اند ـ خصوصیت بزرگی را که فقه حنفیه نسبت بدیگر فقه دارد اینست که علی العموم مسائل آن بر همین اصول و قاعده مبنی است و از همین سبب دران آن چنان وسعت و آزادی موجود است که در مسائل ومذاهب دیگر اشمه اثر و نشانی ازان نیست ـ با اینکه این قاعده نهایت صریح وصاف است امامتاسفانه اکثری از ائمه مراعات آنرا ننموده اند واگر نظائر خلفای راشده در امثال این