Page 216

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى ( ٢١٥ ) ترويج و تعميم مذهب مهذب حنفي قابلیت و واقفیت در اقسام ذیل ضرور است ـ و اقفیت نصوص ، مهارت زبان قوت استنباط توفيق متعارضات ، ترجیح دلائل ـ . و نظر باحكام قسم دوم واضع فقه حيثيت يك مقنن را دارد و بدین لحاظ مراتب قابلیت و دانشوری او باید باندازه باشد که مقنن مشهوره دنیا دارای آن میباشند ـ این ـ هر دو حیثیت یکی از دیگرش ممتاز است بسیاری از ناموران اسلام چنان گذشته اند که در قرآن و حدیث مفسر و شارح عمده بوده لاكن از قابلیت مقنانه معرا بوده اند . و همچنین یکدسته دیگر نیز از مسلمانان این چنین بودند که مقنن و واضع قواعد و نظامات بودند ـ لا كن مفسر نصوص شرعیه گفته نمیشدند ـ . تاجایکه ما تتبع و استقراء نموده ایم و واقفیت داریم ـ درین دوره وسیع اسلام تنها دست قدرت این هر دو قابلیت را بدرجه نهایت اعلی در ذات ستوده صفات امام ـ ابو حنیفه مجموع داشته است ـ و در دیگر مجتهدین و ائمه این دو صفات بهمین اندازه مجتمع نشده است ـ . مفارقت در بین فقه تشریعی و غیر تشریعی دیگر از جمله کارهای بزرك حضرت امام ابو حنیفه اینست که در میان احکام تشریعی و غیر تشریعی امتیاز را قائم داشتند ـ در آن اقوال و افعال شارع علیه السلام که در سلسله روایت مضبوط شده اند ـ اکثریۀ امور ازان قبیل اند که آنها با منصب رسالت هیچ تعلق نداشتند ـ لاكن بطور اصطلاحی بران اطلاق لفظ حدیث کرده میشود در طی توضیح مسائل كه يك غلطی شدید عمومی بعمل آمده اینست که مردم تمام این امور را به حیثیت شرعی محمول داشته اند و بهمین خیال بران بنیاد و مسائل و احکام را قائم داشته اند حالانکه آن احادیث با منصب رفیعه رسالت هيچ ربط و تعلقی نداشت . شاه ولی الله صاحب مینویسد « ١ » ( ملاحظه شود از صفحه ١٣٤ الى ١٤٠ حجة الله البالغه مطبوعۀ بریلی ) چیزیکه از ذات رسالت پناهی روایت گردیده و در کتب احادیث تدوین شده بر دو قسم است ( اول ) آن احکامیکه بتبلیغ رسالت تعلقداشت که در همان موضوع این آیه نازل شده ( ما آتاكم الرسول فخذوه وما نهاكم فانتهوا ) آن امری را که رسول برای شما پیغام بیاورد اورا قبول نمائید وازانچه که شمارا ممانعت نماید از آن باز آئید