Page 213

تحفه الامان فى سيرة النعمان حصه اخرى (٢١٢) ترويج و تعميم مذهب مهذب حنفى بكوشش و مساعی قاضی ابو یوسف نبوده است ـ امام رازی با وجود مخالفت همین مدعای را که ماذکر نمودیم تسلیم نموده است ـ . (ثم انه لما قوى مذهب اصحاب الرای و اشتهر و اعظم وقعته فى القلوب ثم اتفق اتصال ابی یوسف ومحمد بخدمته هارون الرشيد عظمت تلك القوة جداً لان العلم والسلطنة حصلاً معاً ـ : ـ بعد ازینکه مذهب اهل الرای ( امام ابو حنیفه واصحابش ) قوت گرفت وشهرت را پذیرفت و عزت ووقعت آن در قلوب اهالی بیشتر متمکن گشت از حسن اتفاق امام محمد وابویوسف بدربار هارون رشید رسائی یافته بیشتر در قوت وزیادت آن افزود زیرا كه علم و سلطنت باهم مجتمع گشت ) ـ . و علاوه بران اثر قاضی ابو یوسف تنها به زمانه « هارون رشید » محدود بود پس این رواج عمومی و این کامیابی غیر منقطع مذهب حنیفی از کدام رهگذار است ؟ اگر این طور باشد پس اکثری از ائمه بزرگ دیگر در عهد خویش مراتب عظمی را مدرك ومقامات علیا را نائل شده اند پس چرا مذاهب آنها ترویج عمومی نیافته است ؟ امام اوزاعی در ایام زندگانی و تا مدت بعد از رحلتش بعالم جاودانی ـ امام مطلق تمام شامات تسلیم شده و دران ممالك عموماً اهالی بطرف تقلید و پیروی او گرائیده بودند لاكن اين يك اثر محدودی بود که به بسیار زودی زوال پذیرفت از امثال این واقعات صراحتاً این نتیجه محصول می آید که مذهب امام ابوحنیفه دارای انچنان محاسن ومزایا وصفات وخوبی های است که در دیگر مذاهب چندان اثری ازان نیست . موجبات رواج ديگر مذاهب عدۀ از آن ائمه که مسائل فقهیه آنها در سر تاسر ممالک اسلامی حسب تفاوت رواج یافته چهار است . امام ابو حنيفه رح ـ امام مالك رح ـ امام شافعی رح ـ امام حنبل رح ـ اگرچه سبب اشاعت وترویج مسائل فقهیه آنها خوبی ذاتی وعمدگی آنها ست لاكن درین امر هم جای شبهه نیست که عظمت ورسوخ ذاتی همان واضع فقه نيز باو یکجائی ودر آن مداخلت دارد بنزديك مــا باستثناى امـام ابو حنيفه موجبات ترويج و اشاعت مسائل فقهیه دیگر مجتهدین پیشتر بواسطه خصوصيات ذاتی و امتیازات شخصی آنها بوده است ـ .