Page 212

تحفه الامان فی سیره النعمان حصه اخری ( ۲۱۱ ) ترویج و تعمیم مذهب مهذب حنفی ترکیه که کم از کم از عرصهٔ شش صد سال یکی بعد از دیگری فرمانفرمای قسطنطنیه گردیده و تا امروزه روز از برکت و همت همان سلطنت عزت ووقار اسلام برقرار است علی العموم حنفی بودند و جمهور امراء وزراءمداران مملکت افغانستان ماهم از مدتهای متمادی حنفی المذهب بوده‌اند حتی اکثری از امراء و رؤساء و فرمان روایان عمدهٔ اسلامی مملکت هند نیز حنفی معرفی شده‌اند ـ ومخصوصاً در زمان حکمرانی آل « تیمور لنگ » بیشتر مراعات و پابندی این مذهب تحت نظر ودقت در تمام حصص وسیعهٔ سلطنتش گرفته شده بود و بجز ازان دیگر مذاهب فروغ و ترویج نداشت ـ بعضی اشخاص چنان توهم میکنند که موجب فروغ و مزید قبولیت مذهب حنفیه تنها بواسطهٔ سلاطین و حکومت بوده است « امام مشهور ارباب ظاهر ابن حزم » میگوید که دو مذهب بقوهٔ سلطنت و حکومت رواج و عمومیت حاصل داشت است اول مذهب حنفی بواسطهٔ قاضی القضات بودن شاگرد رشید ابو حنیفه ـ در دورهٔ هارون الرشید » و امتیاز دادن وی مرقضاة ومأمورین حنفیه را در اعطای مراتب ومناصب ـ دوم مذهب « مالکی » بواسطهٔ تقرب شاگردش یحیی صمودی ببارگاه خلیفهٔ اندلس که او هیچ احدی را بدون مشوره و صواب دید او برمنصب قضاء مقرر نمیداشت و آن ماسوای اهل مذهبش را ابداً مستحق قضاء نمی انگاشت ( این قول را ابن خلکان در ضمن ترجمهٔ یحیی صمودی نقل نموده است ) لیکن این توهم ابن حزم کاملاً ظاهر بینی است امام ابو حنیفه در سنهٔ ۱۲۰ برمنصب اجتهاد فائز آمد وامام ابو یوسف بعد از سنهٔ ۱۷۰ بر منصب قضاء فائز آمد زیرا که ایام تقرر و عروج او در عهد « هارون رشید » بوده است ـ قبل از فروغ و برسر کار شدن ابو یوسف کاملاً پنجاه سال منقضی شده مذهب امام اعظم حسن تلقی و کمال قبولیت را قبلاً حاصل نموده و هزارها نفر از تلامذهٔ او سلسلهٔ درس وتدریس و فتاوی را قائم داشته مراتب قضارا اشغال نموده بودند ـ ظاهر است که این کامیابی بطرف کدام شخص منسوب میگردد؟ بلی! در زمان قاضی ابو یوسف نیز برای مسائل حنفیه فروغ و حسن تلقی بحصول آمده است لاکن عروج اصلی مذهب حنفیه محتاج