Page 208

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى (۲۰۷) مبدأ تاسيس علوم فقهیه (یعنی ابو حنیفه وتلامذه او) در هنگامی باظهار مسائل واجتهاد خویش پرداخته اند که تمام دنیا از محدثین ورواة اخبار پر بود تا هم احدی از اوشان باعتراض نمودن برآنها قادر نشده است امام رازی بنفی عمومی زبان کشاده است لاکن برای ما بعد از تتبع واستقصاً تمام معلوم گشته است که تنها امام بيهقي ترديد كتاب السير مجموعه ابو حنیفه را نوشته بود که متعاقباً « قاضی ابو یوسف » مجواب آن تردید نیز پرداخته است اغلبآ این مجموعه کتاب بزرگی بوده بر هزار مسائل مشتمل خواهد بود مصنف قلائد عقود الجمان بحواله كتاب الصیانة می نگارد که تعداد مسائل مدونه امام ابو حنیفه از دوازده لك ونود هزار ( ۱۲۹۰۰۰۰) چیزی بیشتر است شمس الائمه کروری مسطور داشته است که عده آن شش لك ( ۶۰۰۰۰۰ ) مسئله است . ممکن است که این تعداد اخیره صحیح باشد _ اما جای هیچ شبهه نیست که تعداد آن از چند لك مسئله کمتر نباشد بلی جهت تصدیق این امر کتب مصنفه _ یکی از شاگردانش که امام محمد است و فعلاً در همه جا موجود و متداول است . می باشد . فقدان مجموعه ابو حنیفه درین مسئله هیچ جای شك و شبهه نیست که در ایام زنده گانی خود امام صاحب این مجموعه فقهیه ترتیب شده نشر و اشاعه یافته بود و ثبوت این امر در تمام کتب رجال و تاریخ موجود بود _ انکار نمودن ازان گویا انکار از تواتر است _ لاکن افسوس که آن مجموعه از يك مدت متمادی ضائع و مفقود است و در هیچ یکی از کتب خانه های مشهوره روی دنیا اثر و خبری از ان موجود نیست « امام رازی » در مناقب الشافعی خویش تحریر داشته که فعلا هيچ يك تصنيفی از ابو حنیفه بنظر نمی رسد _ چون امام رازی در سنه ٦٠٦. وفات نموده معلوم است که کم از کم شش صد سال پیشتر دست زمانه آن مصنفه های نادره ابو حنیفه را معدوم نموده است . اگر چه فقدان تصنیفات ابو حنیفه موجب مزید تعجب نیست زیرا که اکثری از کتب آن زمانه که عده آنها بیشتر از هزار است معدوم بلکه اثر و نام و نشان هیچ یکی از آنها هم موجود نیست _ تالیفات او زاعی _ ابن جريج _ ابن عرويه _ حماد بن ابی معمر در عین همان زمانه که امام ابو حنیفه بتدوين مسائل فقهيه _ مشاغلت داشت