Page 200

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخری (۱۹۹) مبدأ تأسيس علوم فقهيه يك مضمون نهایت عمده را شاه ولی الله صاحب نسبت به تاریخ فقه قلم بند نموده است که ما درین جا به برخی از اقتباسات آن اکتفا می کنیم - وی میگوید که در زمانه نبویه اقسام احکام شرعیه - بوجود نیامده بودند ذات رسالت پناهی بحضور صحابه وضو میفرمودند و چیزی را بآنها لساناً نمی آموزانیدند که این رکن و این واجب و این سنت وضو است صحابه کرام اوشان را دیده بر طبق عملیات او شان آنها نیز وضو میساختند - هکذا تفصیلات اجزای نماز را هم بآنها نمیگفت تنها به پیشوای صحابه نماز میگذارد - و صحابه همچنان تقلید شانرا می نمودند و به تحقیق و تدقیق فرائض و وجوب و استحباب آن نمی پرداختند - ابن عباس میگوید که من هیچ قومی را بهتر از اصحاب رسول الله ندیدم که آنها در تمام ایام زنده گانی حضرت رسالت پناهی زیاده تر از سیزده مسائل را نپرسیده اند که احکامات آنها نیز در قرآن موجود است - البته آن واقعا تیکه به طور غیر معمولی بعمل می آمد آنحضرت در آن واقعه هدایات و جوابات می فرمودند - اکثریه اینچنین نیز بوقوع می پیوست که بعد اتمام عمل و شغلیکه آنرا صحابه بحضور ختمی مرتبت اجراء می نمودند مورد تحسین و آفرین و یا از آن فعل ممنوع می شدند - و اکثریه امثال این واقعات و فتوی در مجمع های عمومی بظهور می انجامید و مردمان اقوال و ارشادات پیغمبری را محفوظ می نمودند ! بعد از وفات آنحضرت فتوحات اسلامی وسعت مزیدی را اختیار کرد و همچنان که دایره تمدن نیز کشادگی را در خود گرفت و واقعات و حوادث باندازه کسب کثرت و وسعت را آغاز کرد که بدون از اجتهاد و استنباط چاره را ندیده او را يك امر حتمی و لازمی قرار دادند - وعطف عنان اسلامیان بسوی تفصیل احکام اجمالی گشت - مثلاً شخصیکه سهواً در نماز عملی را ترك نمود ازین یمتی در پیش افتاد که آیا نماز آنشخص درست است و یا نی ؟ مهراه پیدا شدن این بحث این امر امکان پذیر نبود که تمام آن عملیاتی را که در نماز ند : فرض گفته شود لهذا صحابه کرام بتفريق آن پرداخته معلوم نمودند که در نماز فلان اشیاء فرض و فلان واجب و انقدر سنت و باقی مستحب است - برای این تفریق اصول ها ئیکه مقرر می گشت در آن چون اتفاق اراء تمام صحابه ممکن نبود ـ لہذا در ان اختلاف آراء قائم گشت