Page 183

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى (۱۸۲) مبحث رواتيكه برخلاف درایت باشد ندهند ابداً اورا قابل استدلال نمی انگارند – اما اگر بر معیار آن شروط کدام حدیتی موجود باشد هرگز وی قیاس را بران حدیث چنانچه که بعضی نسبت باو اتهام نموده اند مقدم نمی نماید – تا جایکه ما در پی تحقیق این مبحث برآمده ایم هرگز بر این چنین مسئله بر نخورده ایم که در آن امام اعظم رح قیاس را بر حدیث مقدم داشته باشد لاكن این سخن را ناگفته نباید گذاشت که عموم تابعین و صحابه لفظ قیاس را در معانی نهایت وسیع استعمال می نمودند - ونظر بدان معانی بلاشبهه حضرت امام صاحب قیاس را در احادیث بیشتر دخل داده است – زیراکه نسبت به تمام مسائل واحكام شرعیه در اول مرحله دو فرقه قائم گشته بودند – جماعة چنان خیال می پرورانیدند که مبنی واساس مسائل شرعیه بر هیچ مصلحت واقتضای عقل نیست زیرا که در عقیده شان حسن وقبح اشیاء عقلی نیست – و جمعیت دیگر چنان عقیده داشتند که تمام احکام شارع مبنی بر مصالح است که دران میان برخی ازان ـ ظاهراً نمایان است و خود شارع نیز بطرف او اشاره و تلمیحی نموده است وبعضی آنچنان میباشند که ما از مصالح ومنافع آن اطلاعی نداریم ـ اما در واقع آن هم از مصلحت عاری و از منافع خالی نیست :ـ امثال این اختلافات در روایات احادیث نیز اثرات مختلفه را تولید نمود – عده از مردمان هر حدیثی را که استماع می نمودند تنها نظر می نمودند که آیا این راوی شخص ثقه است . یانی . اگر بر طبق مفکوره اوشان آن حدیث قابل حجت میبود پس در صدد مزید مذاکره دران حدیث نمی افتادند و بی تکلف او را در معرض اجراء وقبول میگذاردند - فریق دوم که قائل حسن وقبح بودند علاوه بر ثقه و قابل اعتبار بودن را وی در اطراف آن روایه نیز دقت را بخرج میدادند و می دیدند که آیا این مسئله و یا این عقیده که ازین حدیث مستنبط گردیده با عقل و مصلحت توافق دارد – یانی ؟ اگر نمیداشت در پی مزید تدقیق و تنقید آن می برآمدند که آیا راوی بلحاظ فهم و لیاقت چه مرتبه را احراز نموده است ؟ و این روایه باللفظ است یا بالمعنی ؟ و این حدیث را در کدام موقع از زبان پیغمبر ، شنیده است ؟ و مخاطب اوشان کدام مردم بودند ؟ و روی سخن شان بطرف کدام شخص است ؟ و آن حالت و موقعیت از کدام قبیل بود ؟ مطلب که بر امثال این وجوه و اسباب به اندازه غور و خوض را بکار میبردند