Page 171

تحفة الأمان في سيرة النعمان حصة اخرى (۱۷۰) مبحث روایات موضوعه و متصرفه با اینکه احادیث كاملاً از خاطرش فراموش می بود رواية نمودن را جائز می پنداشتند و على العموم سند و دلیل خویش همان اجزاء را در موقع تدریس میشمردند ـ با اینکه ابو حنیفه نیز آن طریقه را بنظر استحسان مینگریست . اما این قید را باوی الحاق داد که اگر الفاظ و مطالب احادیث کسی را بیاد نباشد از روی اجزاء روایت نمودن او جائز نیست اگرچه این قید را بالعموم بنظر تسلیم نگریسته اند تاهم بسی از ائمه فن مانند امام مالك قرار تصريح محدث سخاوی درین قید با امام صاحب موافق داشتند و در زمانه « امام بخاری و امام مسلم » ضرورت این قید چندان نبود زیرا که در آن فرصت روایت باللفظ رواج عمومى را یافته بود ـ اما در زمانه ابو حنیفه زیاده تر رواية بالمعنی در احادیث معمول بود لہذا اگر راوی را الفاظ حدیث و موقع و محل روایه و غیره قیوداتش بخاطر نمی بود در تادیه مطالب اصلیه دو چار مشکلات و ارتکاب اغلاط میشد ـ تنها بهمین ضرورت امام صاحب این طریقه را محدود نمود و انصافاً الحاق این قید از حد ضروری بود ـ مسئله قابل بحث و نسبت بهمه مهتم با شان اینست که آیا رواية بالمعنى در احادیث جائز است و یا ممنوع ؟ و این رواية قابل حجت است یا نه ؟ ـ این مسئله دران فرصت هم متنازع فیه بود وهنوز هم مختلف فیه است . اما شافعی روایت میکند که « بعضی از تابعین یك حدیث را از چند تنی از صحابه بالفاظ مختلفه بیان میکردند که مطالب همه آن يك چيز مى بود چنانچه در همان فرصت این تخالف الفاظ وتوحد معانى شخصی دیده بنزديكى از صحابه باظهار این حقیقت پرداخته فتوی خواست ـ در جواب شنید که « اگر در معانی احادیث اختلافی عائد نشود باکی نیست » اگرچه امام شافعی نام آن تابعی را نگرفته است از آن اندازه ضعف و قوه رواية كرده شود ـ لاكن ازین امر انکار کرده نمیشود که برخی از صحابه رواية بالمعنى را جائز می شمردند و بران عمل می نمودند و برخلاف آنها دیگر صحابه مانند « عبدالله بن مسعود » برواية باللفظ احادیث اصرار داشتند ـ علامه ذهبی در ذیل حالات وی در تذکرة الحفاظ می نگارد که او در روایت سختی