Page 649

صحیفه ٦٤٢ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد سوم فتح نمود در مکتوبی که برای حضرت عمر رضی الله عنه نوشته بود از جملهٔ تعریفات شهر (٤٠٠٠) حمام، و (٤٠٠٠٠) اهالی یهود آنرا ذکر کرده بود که هم ازین و هم از دیگر چیز هائیکه ذکر کرده بود معلوم و آشکار میشود که شهر خیلی بزرگ و اهالیش نیز خیلی زیاد بوده باشد. بعد از فتح اسلام رومها باز آمده اهالی اسکندریه را به نقض عهد مجبور کردند. و بعد از انکه آنها را مجرم ساختند مالهای آنها را گرفته رفتند. بنابرین واقعه اکثر اهالی آن که از جنس روم بودند گریختند که از انسبب شهر خیلی تدنی نمود. قلعه آن از طرف عمروبن العاص غلطانیده شد. بعد از شیوع اسلامیت در قطعه افریقا شهر درجه اول خطهٔ مصریه (قاهره) بود، و اسکندریه بدرجهٔ دوم میماند، ولی با وجود آنهم در زمان مروان بن عبدالعزیز نفوس شماری که در اسکندریه اجرا گردید مقدار اهالی آن (٦٠٠٠٠٠) نفوس به تعداد آمده بود. بعد ازان در محاربه های اهل صلیب و علی الخصوص در زمان (مماليك) و [چرا کسه] بسببی که برای بسی حربها و بسی فتنه ها میدان وقعه گاهی شده بود بسیار تدنی و نزول نموده بود. و بعد از انکه راه دماغه امید کشف شده تجارت هندستان با آن راه اجرا شدن گرفت اسکندریه اعتبار و اهمیت تجاریه خود را نیز بتمامها غائب کرده بحال يك قصبهٔ کوچکی درامده بود. حتی در وقتیکه از طرف سلطان سلیم خان یاوز فتح گردید شهر بهمین حالی بود که مذکور گردید. و اخیراً چون بزیر ادارهٔ محمد علی پاشا در امد بیشتر از (٦٠٠٠) هزار نفوس نداشت محمد علی پاشا اسکندریه را سر از نو اعمار و توسیع نمود. بعد از ان اخلاف او نیز براعمار و تزئین او دوام ورزیده شهر اسکندریه باز رونق قدیم خود را پیدا نمودن گرفت. و بعد از انکه کانال سویس باز شده تجارت هند و چین منحصر برین راه بماند و از سوء