Page 566

صحيفه ٥٥٩ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد سوم مستحق نشده ام . گفت ـ استغفر الله ! شما بعنوان ادیب کامل سزاوار هستید ، و البته که طبیعت شعریه نیز مالک میباشید . زیرا دوسه باری که جناب شمارا دیده ام قلم و کتابچه بدست ، و مستغرق استغراقات شاعرانه یافته ام . گفتم ـ اما عفو بفرمائید ! هر گاه این حسن ظن شما را تصدیق کنم چنان گمان میبرم که خود ستائی کرده خواهم بود . زیرا بنده چنین میپندارم که عنوان (ادیب کامل) نسبت به استعداد طبیعۀ بشریه به بسیار کم مردمان نصیب و میسر میشود . حالا نکه این عاجز حقیر در خود هیچگونه آثار ادبیه مشاهده نمیکنم . و کتابچه ئیکه مرا مشغول نوشتن آن دیده اید شعر نیست بلکه مشهودات و مسموعات سیاحت من است که یوم بیوم بلکه ساعت بساعت در قید تحریر می آرم . گفت ـ معلوم عالی تانست که مهمترین شعبۀ فن ادب تصویر کردن حسیاتیست که از مشهودات و مسموعات حاصل میشود . پس یک شخصی که وقوعات دیدنی و شنیدنی خودر اهر روز از حس هیولاء غیر مرئی سمع و بصر گرفته شکل و صورت بدهد ، و بنوک خامه آنرا بر صفحۀ کاغذ تصویر و تحریر نماید آنر اادیب نگوئیم پس چه بگوئیم ؟ گفتم ـ شما گفته میتوانید ، ولی من مشکل قبول کرده میتوانم زیرا فن ادب بخود شما معلوم است که تا چه درجه واسع و معظم يك فنى میباشد پس اگر بر حقایق اکثر آن فن انسان علم حاصل نکرده باشد خود را چسان ادیب گفته میتواند . گفت ـ راست فرمودید وسعت فن ادب يك (کائنات) است که ذهن بشر به کنه حقایق آن نمیرسد. ولی مقصد ما از ادیب آنست که شیوۀ تحریر و تقریر آن دلپذیر باشد، و کلامیکه به آن تکلم بکند معقول و دلنشین