Page 252

صحیفه ٢٤٥ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد دوم خود دارند مانند (پروتستان) ، (وکاتوليك) وغیره شدیدتر و افزونتر نیست. حالا نکه آنها اینچیزها را در امورات (سیاسیۀ دینيه) خود بزبان هم نیاورده دایمادر (سیاست دینیۀ) خود برضد عالم اسلامیت متفقاً حرکت میکنند. پدر – بسیار درست میفرمائید . اما چه چاره که علمای شما را نمیدانم اما ملاهای ما وایران از اساس قواعد (سیاسیۀ دینیه) بیخبراند ، بلکه به این عبارت پی هم نبرده اند. تعصب مذهبی را یگانه مدار کار و بار دیندا ری میدانند که اگر کسی به آنها بگوید که : « بابا ! شما مذهب همدیگر خود را قبول نکنید ، و بد بدانید . و لی در اساس دین اسلامی برضد دشمنان دین خود اتحاد و اتفاق را پیشه گیرید . » اینسخن را نیز بدعت میشمارند . وعوام آنها این افکار ملاها و آخند های خود را به افراط بالا برده ادیان غیر را از غیر مذهب یکدیگر خودشان بهتر میدانند . پاشا – اینهمه از جهالت ، و بی علمی ، و بیخبری از احوال عالم ، و بی وقوفی بر حرکات واطوارامم پیش می آید . لهذا تدبیر نخستین وچاره اولین را ازینجا اندیشه باید کرد . مثلا بهر صورتی که باشد ملاها و آخند ها وعلمارابر نکات امور (سیاسیۀ دینیه) خبر دار باید کرد . درینباب فرانسها ، مجلسها تشکیل باید داد، فرستاده های با خبريك بيكديگر بايد فرستاد، نطقها و عظها نصیحتها باید کرد. و چون علماو آخند ها برین آگاه گردید افراد اهالی را برین آگاه میسازد ورفته رفته اتحاد واتفاق قوت میگیرد اما با وجود اینهم تخم کاشتن این زرع نافع بر منافع ها ناتمام ساختن علوم و فنو نست بواسطۀ مکتبها و فرستادن مردمان عاقل و دانای بروپا گاند والاست بهمدیگرها . پدر – در اینمسئله اول باید دولت علیه عثمانیه کوشش ها و اقدا مات بکار ببرد، زیرا هم مرکز خلافت شمرده میشود، وهم از دیگران در علم و