Page 251

صحیفه ٢٤٤ سیاحتنامۀ سه قطعۀ روی زمین جلد دوم خیly پیشتر ازین ما وشما و ایران تقدیر و تعمیل مینمودیم. پاشا گفت ـ ماضی گذشت. سخن از حال باید گفت بخیال من میگذرد که اگر بعضی تدابیری بکار برده شود که يك اتفاق و اتحاد بسیار محکمی در مابین این سه دولت مستحکم شود، و بمعاونت همدیگر در اسباب ترقی و تمدن یکدیگر کوشش ورزیده شود، خط راه آهن از استانبول و بغداد به انجام رسانیده شود، و خط بغداد با خطی که از طهران بیاید اتصال یافته، و خط دیگر آن بمشهد، و خط دیگر از کابل بهرات کشیده شده این خطوط بهمدیگر متصل شود دول اسلامیه آسیا را چنان يك شان و شو کتی حاصل خواهد آمد که بهرگونه تعرضات خارجی سینه کشای مقاومت بتوانند شد. پدر ـ الحق که این تصورات جناب پاشا خیلی عالی و برای سطوت و شوکت اسلامی مدار یگانۀ شرف و تعاليست، و هم وضعیت جغرافی اراضی نیز درینباب خیلی مساعد و موافق آمده زیرا بی آنکه يك خاك ممالك اجنبی در مابین حایل باشد هر سه دولت طبیعتاً با هم مربوط و متصل افتاده. ولی هزار افسوس که درینباب بسی موانع و مشکلات عظیمه در میانست که مهمترین آن بلای تعصب مذهبی و بغض و عداوت قومی و بی اتحادی جنسی ست. پاشا ـ بواقعی که همچنین است. ولی چارۀ رفع اینها مفقود نیست. مثلا تعصب مذهبی در مابین دو دولت که مراد از ما و شماست هیچ نیست، هم افغانستان، و هم مایان هر دو حنفی المذهب واهل سنت و جماعت میباشیم. ماند ایران: ایرانرا ما وشما هیچ گاه خارج دایره دین مبین محمدی نمیدانیم، واز اهل قران و قبله اعتقاد میکنیم اختلافات فرعیه آن مانع کلی شمرده نمیشود. هیچگاه اختلاف ما و آنها از اختلاف مذاهب نصارا که در مابین