Page 236

صحيفه ۲۲۹ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد دوم دارم . زیاده برین چه ؟ جودت پاشا گفت – آیا یکی ازین چیزها را مخالف شرع شریف می بینید؟ حضرت پدر فرمود – حاشا ! جودت پاشا گفت – پس محقق بدانید که اینها همه از فیض قوانین منتظمه ایست که وضع شده . جوامع شريفه ومراقد مبارکه از قانون اوقاف معمور است. راهها وبازارهای پاك وستره روشن از قوانين منتظمه بلدیه ، امنیت و آسایش از قوانین ضبط وربط ضابطه و پولیس ، محافظهٔ حقوق از قوانین متینهٔ عدلیه ، ترقی صنعت ، ترویج تجارت ، تزیید معمو ریت ، از قوانین مکملهٔ اداره ملکیه ، و قانون تجارت ، وقوانين امور نافعه و قانون معارف بوجود آمده است . حضرت پدر فرمود – شریعت غرای ما همه این احکام جلیله را در بردارد ، وكتب فقهیهٔ ما از همهٔ اینها تفصیل داده . پس چرا شما این را قانون نام نهاده اید ؟ جودت پاشا گفت – درین هیچ شبهه نیست ! ولی علمای ما اینمسئله ها را خیلی مغلق ، و پیچیده ، و بهم آمیخته وغیرمدون نوشته اند که پیدا کردن آنرا بورق گردانی بی كتابها، وتعميق بی فکرها واندیشه ها موقوف کرده اند . حالا نکه قانون در زبان یونانی قدیمی های راست بر فقرات یعنی بند دار را میگویند . لهذا این کلمه مستعربست که برای کتابهای قانون که فقره فقره نوشته میشود مستعمل شده است . درین اثنا حاجی علی بیگ بحضور ذات شا ها نه طلبیده شد که طعام هم به انجام رسیده بود. لهذا ما هم از جناب جودت پاشا و حاجی علی بیگ وداع نموده بامهماندار خود که در دیگر اوتاق ما را انتظار میکشید از ما بین همایون بر آمدیم ، ودر عربهٔ خود نشسته بمهمانخانه آمدیم . اگر راست