Page 142

۱۳۵ شاید در خاطر بگذرد که این تنازع موجب تعطیل ارتقای جامعه ما خواهد بود. اگرچه ظاهراً این تنازع بعدم ترقی جامعه ما دلالت میکند. اما در حقیقت بالعکس این تنازع برای هر جامعه که ضرورت و مزیت و سر سعادت را درک کرده باشد وسیلهٔ بزرگ برای رسیدن باوج علوّ و ترقی گردیده است و مسلم است که سر اعظم در ارتقاء بشریّت احتیاج است ازینست که بزرگان گفته‌اند: «احتیاج مادر ایجاد است» این سعی و تنازع هر جامعه را بسعی کردن وادار میسازد، خوف عقب ماندن انحطاط در مقابل مجشمها او را بحرکت و سعی مجبور میکند، و اگر این تقابل و حُبّ تفوق و ترس سقوط نمی‌بود هیچ سعی بزرگ و فوق العاده دیده نمی‌شد. چنانچه اگر یک جامعه لحظهٔ از این سعی منصرف گردد، اقران او که بالعکس بیدار هستند فرصت را مغتنم شمرده، میدان را برده، برای پیشتر توسیع نطاق اقتدار و دارائی خود آنرا اسیر مستعمره یا اقلّا ضعیف میسازند. هر جامعه باید علماء عظیم، رجال کافی، سرمایهٔ بزرگ، مخترعات و مکتشفات جدید، زراعت متقدم، تجارت وسیع