Page 36

دست غیر در تهیئه اغتشاش در این شکی نیستکه موقعیت جغرافیائی افغانستان وضعیات سیاسی آنرا يك قضیه خیلی عمیق و دوری ساخته است ، مخصوصاً وضعیت سیاسی آن بعد از استقلال مهمتر و عمیق تر شد ، چه بعد ازین استقلال و مختاریت در سیاست آن علاوه بر مشکلات تماس همسایه کی و حفظ موازنه این تماس مسئله که خودش خریدار و در بازار فروش کار فرمیان است ، و هر کدام بجالی میخواهد افغانستان را خریدار خود بسازد ، آن مشکلات سیاسی را افزود، گویا از تاریخ مستقل شدن افغانستان اداره کردن سُکان سیاست آن از مشکلترین شئونات اداریش بوده است . چیزیکه بر این همه مشکلات میأفزود خطرناکی غلط کردن در این شعبه است ، زیرا جریانات قرن اخیر سیاست غربیها در صحنه های مشرق این را نشان داده است ، که اندك سهو يك دولت شرقی در مقابل سیاست غربی با کمال بی رحمی آنرا تباه و فنا نمود . زیرا غربیها را در هر چیز متمدن و با اعتدال میتوان گفت ، الا در مفاد های سیاسیشان که از مرتکب شدن هیچ تعسف و جبر کوتاهی ندارند . و خیلی ها عقیده باین دارند که اغتشاش مذکور رولی از رول های مشهور و معروف ویران کارانه سیاست غربی بوده است . که به سبب بعضی اهمالات سیاسی پیش شد گویا قرار این نظریه اغتشاش مذکور نتیجه مداخلات غیر بود . اما اگر بخواهیم این مطلب را تائید کنیم دلایل استنادی زیادی که این مداخلات غیر را اثبات کند بنظر نمیآید . اگرچه ما انکار کرده نمیتوانم که هر دو دولت همسایه در اثنای اغتشاش در شئونات داخلی دست انداخته باشند ، و علامات زیاد اینرا نشان میدهد که در وقت بی‌نظمی احتمال کلی دارد که دست درازی های زیاد مخفیانه شده باشد . چنانچه مطالعه حالات دائمی سیاست عالم این را نشان میدهد که همیشه دول همسایه با خیلی دقت و بیداری توازن سیاسیی - ۲۷ -