Page 141

صحیفه ۱۳۸ غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه حرف الدال حباب جوهر دل نیست جز کدورت هستی هوس طید بچهر راحت نفس ممد ز چه وحشت چه ممکن است که آغوش حرصها بهم آید جدا ز انجمن نیستی بهر چه رسیدم نه گوشه ایست معین نه منزلیست مبرهن خروش درد شنو مدعای عشق همین اس چراغ اینه روشن بوقت شام نباشد دران مقام که صیاد و صید و دام نباشد درین جراحت خمیازه التیام نباشد بباطنی که می ساغرش حرام نباشد کسی کجا رود از عالمیکه نام نباشد در الله الله ما جای حرف لام نباشد دلست باعث هستی نگاہت فتنه چه مستی کسی ندید ز هستی بغیر درد سر اینجا دل از شکایت افلاس به که جمع نمائی کدام محرم بند قرصت که دل دهی تماشا باوج عشق چه نسبت تلاش مال هوس را اگر زملك عدم نام بود فہم کاری دماغ بادہ که دارد ومیکہ جام نباشد شراب این خم و هماز بکا که خام نباشد زبان بکام تو بس گر جہان بکام نباشد چراغ اشك نگه میدود خرام نباشد وداع و هم من و ما هوای بام نباشد بجز كلام تو ( بیدل ) دگر کلام نباشد اگر جوش دلت این است در ها دل نمیباشد و گر بسمل زمین تا آسمان بسمل نمیباشد اگر درياست دریا از کجا دارد فلك تازی و گر ساحل طپش در طینت ساحل نمیباشد جنون بذر شیدائیہا بكبر وقف بیدلہا گزین خرمن بجز برق نظر حاصل نمیباشد اگر خضر خطت از چشمه حیوان نشان دارد باین یکغنچه دل که فکر وصلت کرده ام خوشم درین گلشن شکست رنگم و نومید نیست از جانم باستعداد جان سختی است جستجوی اینه را شکست رنگ هم صبحیست از گلزار خورسندی اگر خا کسترم پروازم و گر شعله جولانم عقیق لب چرا چون تشنگان زیر زبان دارد نفس در هر طپش صبح بهاری برفشان دارد پیام بی نوایان نامه رنگ خزان دارد زکوهی پیکر هر قطره جوی استخوان دارد گل ایجاد زخم از خنده بان زعفران دارد هوای او زمن صد رنگ تغییر عنان دارد میدانم شہادتگاه شوق کیست این وادی تحیر و بپندم با تماشای که پیوندم ز تعجیل بهاران بیش ازین نتوان شدن غافل کسی زاندوهی آزادگی چون سرو میزید بحيرت بال مژگان بست بی انداز پروازی تماشای بہاری کرده ام (بیدل) کہ از یادش که رفتہای خون بسمل اینجا کاروان دارد خیال حلقه زلفت هزار آینه دان دارد شگفتیهای گل چندین جرس عرض فغان دارد کباهی چار فصل از بی نیازی بکریان دارد درین دریا عنان لنگر ما باد بان دارد تکدر دیده اشکنت حیرت در دهان دارد اگر درد طلب این گردم از رفتار جوشاند رسول پاس میپوشم بستر عجز میگویم مشوران از تکلف آنقدر طبع ملایم را نخاموشی امان خواه از جنون هنگامه باطل من و آن بستر ضعفی که افسون ادب آنجا جمال مدعا روشن نشد از صیقل دیگر صدای پای من خون از رگ کہسار جوشاند که میترسم شکست بال من منقار جوشاند که آتش میشود آبی که کس بسیار جوشاند که حرف حق چو منصور از زبانها دار جوشاند صدا را خفته چون رگ از تن بیمار جوشاند مگر خاکستر از آئینه ام دیدار جوشاند چه اقبال است یارب دود سودای محبت را چه تدبیر از بقای سایه پروازد خم هستی باظہار یقین هم غنچه دعوی مشو چندان دل هر دانه میباشد بچندین ریشه آغوش قیامت میبرم بر چرخ واز فکر خودہ غافل بتکلفت ساختم از امتداد زندگی ( بیدل ) که شمع از رشته گل پاکشد دستار جوشاند مگر برخیزم از خودتاهوا دیوار جوشاند کزانگشت شہادت سورت ز نار جوشاند گریبان گر در ديدك سيم صد زنار جوشاند حیای کاش چون صبحم گریبان وار جوشاند چو آب اشناه کی از حد برد زنگار جوشاند اگرد ماتم درین گلستان خمار شرم عدم نگیرد در ان دبستان که سعی گردون بخاک دهد خط کہکشانش درین قلمرو کف غبارم بهیچکس همسری ندارم زعرصۂ اعتبار کوی سر سلامت توان ربودن نفس بتمیزه میکدازی بساز تفتی نگین ننازی نصیبی از عافیت ندارد حساب بحر غرور بودن باین درشتی که طبع فاضل خطاست تاثیر انفعالش نزفته از خود ندارد امکان بمعنی رفتگان رسیدن گزیده اقبال همت ما فروغی عرصۂ نیازی خیال نامحرم گریبان رواند مارا بصد بیابان دلست منظور بی نیازی زغفلت آزرده اش نسازی اگر بتأليم زور همت نیم خجالت کش ندامت ندارد این مکتب امین کدورت انشائري ز( بیدل ) تر چشمک ذره جام گیرم با آن شکوهی که جم نگیرد کسی زقدرت چه واشگارد که دست او را قلم نگیرد کمال میزان اعتبارم بس است اکردزہ کم نگیرد کر آه سرد رفتن نفسہا بپاه نیم دودم نگیرد که کام اقبال بی نیازی لیسکه نامد بهم نگیرد حذر که باد دماغت آخر زنیج نفخ شکم نگیرد چوسنك در کار گاه مینا کر آب کردد که نم نگیرد که خاك تا گشته کس درین ره سراغ نقش قدم نگیرد که منت سر بلندی آنجا کسی بدوش علم نگیرد چه سازد آواره در دل که راه درو حرم نگیرد کمی گران جلوه شرم دارد شکست آئینۂ کم نگیرد کشیده ام بار هر دو عالم بمشت پائی که خم نگیرد بصفحه کز نام او نویسم بجر غبار رقم نگیرد اگر سوداست و کرماتم دل ماوس نمی نالد درین محفل نيفشاند استمال آهنگ آزادی بی مقصد قدم ننهاده باید خاك گردیدن غرض هیچ و نظر سینه کوب عرض بیغزی وفا مشكل که خواهد خامشی از ساز مشتاقان درین ده در کلفت خويک ناقوس می نالد بچندین زیروبم نومیدی محبوس می نالد در ای سعی ما چون اشك بر معکوس می نالد غبار فطرت باران کرنام کوس می نالد نفس دزدی عبث بر جبهه ناموس می نالد ندارد آسیای چرخ غیر از دور ناکامی فروغ شمع دیدی شبنم اسراز خموشان کن مخاموشی افسون سخن چینان مباش ایمن چین ابر و برنك خيال کیست اجزایم زخود رفتم اما محرم ما کس نشد( بیدل ) همه گر رنك گردانی كف افسوس می نالد بقدر رشته اینجا پرده فانوس می نالد نکه بیش از نفس در دیده جاسوس می نالد کفز رنگم باشکست انشا کند طاؤس می نالد درای محمل دل سخت نامحسوس می نالد اگر معشوق چہراست و کرعاشق و قادارد بوا ماندن نگردم قطع امید ز خود رفتن درین محفل زبونیم آنقدر از سستی طالع که میخواهد تسلی از غبار وحشت آلودم حقیقت واکنی نیرنك هوساز نیست مضمرایی تماشا مفت دیدنہا محبت رنکہا دارد شکست بال اگر پرواز کم کردد صهادارد که رنك ناتوان هم شكست ناز ما دارد که چون صبح این کف خاکستر آتش زیرپادارد تو ناخن جمع كن تازخم مابینی چها دارد شرار کاغذ ماخنده دندان نما دارد ز بس مطلوب هر کس بی طلب آماده است اینجا صد جا کرده سعی نارسا منزل تراشيها سبب کم نیست کر برهم زنی ربط تعلق را بخجلت تا نیاید وام معذوری ادا کردن طپیہا وقف پیشانی که آهنك فنا دارد اجابت انفعال از شوخی دست دعا دارد وكرنه جاده دشت طلب کی انتها دارد چو مژگان هر که بر خیز دز خود چندین عصادارد نیاز مجرمان پیش از قضا كتفن قضا دارد زحرس منعمان سعی کداهم کم مدان (بیدل) که خاك از بهر خوردن پیش از آتش اشتها دارد