Page 98

کتاب دعوی ۱۳ جلد چهارم بغیر حق است درین حکم فتوی میدانند اکثر مشایخ ما رحمهم الله تعالی گفته است صاحب تتمه که همین حکم صحیح است و براین است فتوی که ذکر بغیر حق واجب است تا که واجب شود تکلیف بر مدعی علیه حاضر آوردن مدعای منقولی بمجلس قاضی و تا که روا شود برای قاضی کردن بر مدعی علیه بحاضر آوردنش بآن مجلس پس واجب نمیشود بر مدعی پیش از حاضر آوردن مدعا ذکر کردن مطالبہ مدعا وفى الذخيرة انكر المدعى عليه كون العقار بيده يخلف حتى يقر فلو اقر باليد حلف على الملك فلوا قربه يؤمر بترك التعرض فلو برهن المدعى بعد اقراره باليد انه له لا تقبل بينة المدعى على الملك مالم يبرهن انه فى يد المدعى عليه فلو لم يبرهن على يده المدعى عليه برهن على الملك بعد قرار المدعى عليه باليد وقضى به للمدعى عليه فقد حكم مالم يبرهن (جامع الفصلي القضاء) وبه يعلم ان ثبوت اليد بالبيئة او العلم في العقار انما هو لسماع البيئة ولصحة القضاء بالملك بالبيئة لا بصحة الدعوى كما هو ظاهر المتون ولو كان ابى يحلف قبله كما لايخفى (خيريه اليف) و در کتاب ذخیره ذکر کرده شده است که اگر مدعی علیه منکر شد از بودن عقار درست او سوگند داده میشود او را تا که قرار کند پس اگر اقرار کرد بد وایدی خود سوگند داده میشود او را بعقار بملک مدعی پس اگر اقرار کر د بملک مدعی امر کرده میشود بترک تعرض کردن و پیش شدن در محمد د و مذکور پس اگر مدعی اقرار کردن مدعی علیه بد خود شاهدان گذرانید باینکه آن محدود ملک اوست قبول نمیشود گواہان مدعی بملک او تا که شاهدان نگذرانیده باشد که آن محدود بدست مدعی علیه هست پس اگر گواهان نگذرانید بید مدعی علیه و شاهدان گذرانیده بود بملک بعد از اقرار مدعی علیه بدید حکم کرد قاضی بملک مدعی نافذ نمیشود حکم او تا که مدعی شاهدان نگذ را ند بید مدعی علیه و از ین مسئله معلوم شد که ثبوت ذو الیدی مدعی علیه بشاهدان و یا علم قاضی شرط است برای سماع بینه