Page 180

جلد چهارم ۱۷۵ کتاب دعوی فقد الحق علی ما یرید کذا فی شرح ادب القاضی للخصاف (عالمگیری) و همچنین حکم بر تفصیل مذکور است وقتی که دعوی کند غلام یا کنیزی بر خواجه خود سوگند کرد است بآزادی من که داخل نمی شوم درین سرای و حال آنکه داخل شده است در آن سرای و این حکم درباره طلاق و عتاق چنین است که گذشت مگر وقتی که خواجه یا شوهر عرض کند بر قاضی چیزی از حیله و تاویل بر قول خود پس درینوقت سوگند داده شود بر حاصل که بالله این زن طلاق نیست از تو بسبه طلاق بسبب آن سوگندیکه دعوی کرده است بر تو و این کنیز یا غلام آزاد نیست از تو بآن سببی که دعوی میکند آنرا بر تو پس اگر سوگند کرد تحقیق آمد بآنچیزی که خواہش آنرا داشت که عدم طلاق و عدم آزادیست همچنین ذکر شده است در شرح ادب القاضی تصنیف امام خصاف وان كان سببا لا يرتفع برا قع فالتخلیف علی السبب بالاجماع كالعبد المسلم اذا ادعى العتق على مولاه فانه يحلف بقوله والله ما اعتقت بخلاف الامة لومسلمة اذا ادعت على مولاها انه اعتقها فانه لا يحلف بالله ما اعتقها ولكن يحلف بالله ما اعتقها فالرق القائم فى الحال في ملكه هذا بخلاف العبد الكافرفانه لا يحلف بالله ما اعتقه لان تكرار العتق يجيئ فيه بان نقض العهد ولحق بدارالحرب ثم سبي لكن يحلف ما اعتقه في الرق القائم فى الحال في ملكه (هداية عيني) واگر آن سبب چنین بود که برادرم محی شده بر دارنده پس سوگند دادن درینصورت بر سبب است با جماع علماء رحمهم الله تعالٰی مانند غلأم مسلما وقتی که دعوی کند آزادیرا بر خواجه خود پس بدرستی که سوگند میدهد خواجه را باین قول که سوگند بخدا تر ابجد نیتهام که آزاد نکرده این غلام را بخلاف کنیز اگر مسلمان بود وقتی که دعوی کند بر خواجه خود که بدرستی که وی آنرا آزادکرد