Page 15

جلد چهارم ۱۰ کتاب دعوی که جز این نیست که حاضر نماید قاضی مدعی علیه را وقتیکه بگذراند مدعی گواهانرا بر دعوی خود نه از برای حکم کردن بر غائب بر این گواهان بلکه از برای معلوم شدن صدق مدعی در انچیزیکه دعوی میکند آن را بر مدعی علیه و شاهدی پوشیده حال که عدالت او معلوم نباشد کافیست در حاضر نمودن مدعی علیه گفته است بعضی فقها رحمهم الله که جز این نیست که گذرانیدن شاهدان بر خصم میباشد و حال اینکه خصم در اینجا نیست بلکه سوگند بدها او را قاضی باین طریق که بالله بدرستی من صادقم در انچیزیکه دعوی میکنم بر مدعی علیه از برای اینکه معلوم شود باین سوگند نمودن راستی او پس اگر منع آورد مدعی از سوگند نمودن برخیزاند او را قاضی از مجلس خود و اگر سوگند نمود حاضر نماید قاضی از برای او خصم او را قال قاضیخان فاذا اقام البينة قبلت بيئته للاشخاص لا للقضاء اي بل لا حضاره فاذا حضرا عاد البينة ثانيا فان عدلت قضى عليه كما في شرح ادب القاضي (تكملة) گفته است قاضیخان رحمه الله پس وقتیکه گذرانید مدعی گواهان خود را قبول میشود گواهان او برای تعیین نمودن و حاضر کردن مدعی علیه نه از برای حکم کردن بلکه از برای حاضر کردن او پس وقتیکه حاضر شود مدعی علیه باز بگذراند مدعی گواهان خود را دوم مرتبه پس اگر تزکیه کرده شد گواهان او حکم نماید قاضی بر مدعی علیه چنانچه ذکر شده است در کتاب شرح ادب قاضی ومنها ان يكون المدعى به شيئا معلوما (عالمگيري) فلا تقبل الدعوى حتى يذكر شيئا معلوما في جنسه وقدره (بدايه ) بالاجماع (تكمله) اذلا يقضى بمجهول (درمختار) و اعلم ان هذا في دعوى الدين لا في دعوى العين فان العين اذا كانت حاضرة تکفی