Page 95

( ۸۸ ) ( جلد اول ) ( ذكر سلطنت ثانويه اعليحضرت شاه محمود ) ( سراج التواريخ ) از حركه بيرون كشيد و بقيه لشكر نيز پشت بجنگ داده اکثر از عطش تلف واين كلوله توپ وتفنگ راهی شدند و از راه شکست وارد پشاور شده از انجا دركاب وزير فتح خان بکابل مهاجرت كردند ورنجيت سنگه فتحياب گرديده براولپندی معاودت نمود وشاه شجاع ورام سنگهه را بالشکر در راولپندی گذاشته امر کرد که جانب لشکر کشیدن اسمعیل خان جانب هرات پشاور راه بركيرند و خود بلاهور مراجعت كرده بخاطر آسوده بكار خويش پرداخت (۱) ( ذکر اشکر کشیدن اسمعيل خان دامغانی جانب هرات ) در خلال احوال مذکوره اعيان خراسان با محمد ولی ميرزا والى مشهد در منازعه افتاده ابراهیم خان هزاره از مخالفت بزرگان خراسان بشهزاده مذکور شاد خاطر گشته در فريه – ابدال آباد جام اقامه گزید و با حاجی فيروز الدين حکمران هرات طرح موافقت وموالفت انداخته بتسخير غوريانش ترغيب كرد چنانچه او شهزاده ملک قاسم پسر خود را با حاجی آقاخان هراتی ولشكر آراسته جانب غوريان گسيل كرد و شهزاده رفته محمد خان قلعه دار غوریان بن اسحق خان قرائی را بمحاصره انداخت وقلعه دار مذکور نیز از راه مخالفت دولت ایران با اسحق خان پدر خويش عرض پرداز حضور شهزاده کامران حاکم قندهار شده براى صدق گفتار خود مهر بقرآن مجيد نهاده فرستادند كه باسپاه كينه خواه از قندهار جانب مشهد راه برگيرد تا در چنين وقت که مردم خراسان بادولت ايران در ترا عقد آنولایت را بدون زحمت متصرف آيد و شهزاده دعوت آن فرزند و پدر را پذيرفته بالشكر راه بركرفته از نامه حاجی فیروز الدین حکمران هرات خبر يافته عبور شهزاده کامران را از هرات جانب خراسان نا گوار داشته شهزاده ملك قاسم را بالشكر يكه همراه داشت از غوریان پس بهرات طلبید وهم سردار اسمعيل خان دامغانی را پذیرفته مکتوب دعوت هرات كرد كه شهزاده كامران را از ورود هرات ورفتنش جانب خراسان بازدارد و بازای آن دولک و پنجاه هزار زر مسكوك از ماليات هرات گرفته بخزانه دولت ایران نقدل وتحويل نمايد و نيز مرقوم داشته بود که بقرار قرارداد سابق مالیات هرات را بدولت مبرور رسانیده نام پادشاه ایران را رواق افزای سکه زر و خطبه منبر نماید و سردار اسمعيل خان برطبق دعوت او ذو الفقار خان ومطلب خان برادران خود را بالشکر یکه حاضر داشت در سال ١٢٢٩ هزار و دویست وبيست ونه جانب هرات كاشت و ایشان وارد پل نقره شده بنه و کران بار خود را در انجا گذاشته بالشكر وارد پل مالان شدند و آنجار لشکرگاه قرار داده بامید وعده حاجی فیروز الدین آسوده حال نشستند و شهزاده کامران که اینوقت در موضع روضه باغ واقع سه منزلی هرات فروکش كرده بود از وصول اسمعیل خان در جلگای هرات مخاصمه دولت ایران را بتصويب رأی وزین جایز نشمرده نامه معذرت بهمست اصغر خان هزاره نزد اسمعیل خان فرستاده از انجا جانب قند هار مراجعت کرد و حاجی فیروز الدین از باز گشتن شهزاده کامران شاد کام گشته سردار اسمعیل خان را با برادرانش بهرات در آورده آنچه را که وعده داده بود ادا واجرا نموده ایشان در يخه ماه رجب سنه ١٢٢٩ هزار و دو صدو بيست و نه جانب مشهد مراجعت كردند. (۱) توضيح مقال از نگارش قلم اعليحضرت سبب اصل فتح مهاراجه رنجیت سنگهه وشكست وزير فتح خان آن بود که مهاراجه رنجیت سنگهه سپاه خود را بقرار قاعده نظام آراسته كرده بود و سپاه وزیر فتح خان همه سواره و غیر نظام بودند الهذا معلوم است که جنك سپاه نظام منظم با غیر نظام چقدر فرق دارد مهاراجه مذکور سپاه خودرا بصاحب منصبی دو نفر از مردم فرانس داخل قاعده نظام کرده بود که اسامی صاحب منصبهای مذکور (ون توره ) و ( کرد ) بود وكيفيت آن دو نفر صاحب منصب آن بود که بعد از خلع وحبس اعلیحضرت ناپلیون بونا پارت سه نفر از نوکران او که دو نفر فوق الذکر و ( آیوتیه ) بودند از فرانس فرار کرده وارد هندوستان گردیده ملازم حضور مهاراجه رنجیت سنگهه شدند ( ابو تیله ) بکار و خدمت ملکی که مهارت داشت مقرر گرديد و دو نفر ديگر بکار نظام وغیره مقرر شدند چنانچه رونقی خوبی از فوج نظام مهاراجه رنجیت سنگهه از سعی اوشان حاصل گردیده چون وزیر فتح خان کار دیده وجنك آزموده را شکست دادند این همه از برکت سردشته فوج نظام بود .