Page 878

( ٨٤٨ ) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ ) سه شنبه غرة جمادی الاول او را بفرمان فرستاده ارقام فرمودند که عجب است از شیعان هرات که خود را مسلمان میدانند و ادعای اسلامیت دارند و از شنیدن اذان و خواندن نماز و اجرای حدود الهی متوهم میشوند اگر چنانچه خود را مسلمان نمیدانند باید نماز را بجماعت نخوانند و براه ورسم مسلمانی درینت شوند و خیاطیکه رجم شده همانا حد شرعیست که جاری گشته هر که سبب یاران بی غمی کند خونش سنگسار است و آنانیکه از قزلباشیه در مشهد رفته و باز پس آمده اند حکمیست که ایشانرا از آنجا خارج کنند و نگذارند که در انجا باشند زیرا که چنین اشخاصیکه از تکالیف شرعیه خائف شده بروند و باز پس بیایند هر آینه خالی از مفسدت نیستند بلکه اقارب و خویشان ایشانرا که رفته باشند نیز با ایشان از ملک کشیده مزاحم دیگری نشود و از صدور این حكم مجدد قزلباشية هرات نیز سر بکار داده آگاه فرمود و از صدور این منشور فرار کردگان قزلباشیه هرات قرین پاس و هراس گردیده در پایان کار عزم فروختن اراضی و عقار خود را بدولت روس کرده و کار کنان قونسل خانه مقیم مشهد دولت موصوفه نیز در کوشش افتادند که املاک هرات آنهار اخریده قباله حاصل کنند و قونسل دولت انگلیس ازین امر آگاه گردیده حکمران هرات آگهی داد و آنگاه که از عریضه او حال رای والا شد حکمران هرات را فرمان کرده رقم فرمود که جواب این مقال را میبایست که خود حکین جنرال قونسل انگلیس میگفت و حالا که حکمران هرات خبر داده است از در جوابش از طرف خود بنگارد که اخراجیان قزلباشیه هرات در حقیقت و نفس الامر فراریان مملکت ایرانند که بجز وزی از راه غربت و مسافرت در مملکت افغانستان آمده و پناه گزیده بعضی بحرفت و برخی زراعت و فلاحت اراضی خالصة دولت روز بسر برده تا که اوضاع امنیتي از ناصية حال ایشان بظهور پیوسته در مملکت خویشتن بازگشتند و اراضی خالصه پس گرفته شد که گویا دائما در مملکت افغانستان هیچ حق مداخلت و مشاركت نبود پس بکدام دلیل و برهان زمین مردم افغانرا خریده و فروخته میتوانند و حال اینکه هیچ دهقان و زراعت کاری مالک زمین دیگری نشده و نمیشود اگر چنانچه این رسم رواج پذیر گردد و فراریان و اخراج شده گان هر مملکت بدیگر مملکت رفته ملك غير را بفروشند اشخاص خوقندی و سمرقندی وغیره که در افغانستانند و در ظاهر ملك اصلى و زمین موروثی ایشان در آنولایاتست باید از ایشان خریده شود و چون این گونه معاملات ومذاکرات خلاف قواعد و مراسم عالست و کاهی از قوه بفعل نیامده و هرگز صاحبان دولت و مالکان مملکت مرتکب این نوع معاملات نگشته و نمیشه و شعار خود ساخته اند پس کار گذاران دولت روس چرا بخیال محال این گونه افعال افتاده ملک غیری را از غیری بخرند و هم چند کثرت ثروت ومكنت داشته باشند هم میباید ترك افسانه کنند و الا مردم افغان نیز میتوانند که نصف خوقند و ثلث سمرقند و ربع تاشکند را از فراریان آنولایت که در افغانستانند بخرند و حال آنکه فراریان هم بشوق وشعف پول گرفته میفروشند وازنوشتن این کلمات در ظاهر کار گذاران دولت روس در یاب اظهاری نکرده اگر در باطن کاری کرده باشند مکشوف نگشت که شرح حال درج کتاب میشد و مطابق این ایام برکد عبدالاحمد خان که اثر ارسکنة گرزوان و جراص وغیره را چنانچه گذشت گوشمالی بسزا داده در موضع هشتمین اقامت گزیده بود بنامه و پیام سپهسالار فرامرز خان از انجا برخاسته پس از طی دو منزل وارد کوهستان چهار صده شده بعزم گرفتن گردنکان چار صده که از قندز فرار کرده در آن کوهسار رفته و با چند تن از اشرار هزاره دایزنگی یار گشته بسرقت ورهزنی اقدام نموده بودند فرو کش کرد و همچنین گیلان نظام الدینخان با فوجیکه همراه داشت در قیصار شده اقامت گزید تا سدراه شورش مردم مندر شده باعث امن رعايا شد و مقارن اینحال قاضی سعد الدینخان حکمران هرات صدتن از پیادگان ساخلو را با چیزی از سوار کشاده مامور اقامت بندر کرده نظام الدینخان گیلما نرا از قیصار در میمنه طلبیده خود با چار صد تن پیاده نظام از انجا بروی بازگشت بسوی هرات نهاده وارد المار وازانجا داخل قيصار شده با پازده تن از افسر وافراد سپاه که در وقت فتنه مردم میمنه مصدر عناد و کینه شده بودند و جنرال غوث الدینخان از هر دو فوج مقیم میمنه جدا ساخته و در غل و زنجیر انداخته بدو سپرده بود وارد مرغاب گشت و عمال وضباط آنجا را از بر کد عبد الاحمدخان مراجعت حکمران هرات از میمنه