Page 871

(٨٤١) (جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ) که در سالی چند هزار گوسفند بدولت سند واقرار دادند که در کابل بیاورند وباقی را در هر جا که بخواهند رده بفروشند واز اجارۀ کار گذاران ترک پایه سریر سلطنت که محصول را برای منفعت خویش زیاد گرفته بردن گوسفند را خارج از مملکت منع نکرده بهمان اعداد گوسفند قرار دادی اکتفا ورزیده شد گوشت یکی به چهار تنزل کرده سه یاو الی يك چهار از يك روپیه رسید و در بعضی اوقات بقحط انجامیده عدیم الوجود همی شدو همدرین ایام حضرت والا از راه عدالت ومروت که پیشنهاد خاطر داشت محض برای ترفعه حال رعیت و رفع ذلت از خواص وعوام ادارۀ مملکت اشتهارات عدیده رقم فرموده در جمیع ولایات انتشار داد که در خصوص مالیات زمین شفتاری خویش که بدولت میدهند و در هر سال بتوسط محصل شدید از سواره و پیاده نظام حصول شده بخزانه عامره میرسد ومحصل از سبب این امر خوراکه خود و کاه وجو اسپش را از رعیت گرفته افزون از مالیه دیوانی خسارت بصاحب زمین میرساند وعدد محصل نیز از دیگر ولایات تنها در کابل واطراف آن بهزار و سیصد تن سواره و پیاده منتهی میشود که اگر بالصاف خرج از رعیت بگیرد در روز هزار و سیصد روپیه بشمار می آید چنانچه باعث رعیت ازین رهگذر دادها خواسته استغاثها همی نمودند که از وجوه مالیات حساب مصادرات محصلان افزونتر همی آیند بنابران قرار نهاده و سررشته داده شد که رعایا مالیات مستمره اراضی خودرا بی آنکه محصل کاشته شود هر کدام در خزانه بلده که قریب مسکن و مقامش واقعست سپرد. از حاکم وعامل وگنجور (۱) سند وصول وجه خودرا حاصل نماید و از آسیب وضرر محصل مأمون و مصون گردیده افزون از وجه دیوانی نقصانی نبیند و انجام را مستسر و برد وام و مستقر داند امار عایا قدر این احسان را ندانسته بعوض شکر کفران ورزیده تاهشت ماه که از سال گذشت دیناری ندادو واصل خزانه نگشت تا که حضرت والا بر آشفت، بتعداد اشتهاریکه انتشار کردید. بود فرامین عتاب اصدار و ارسال فرمود که اگر قبل از انصرام ایام سال وجوه دیوانی را داخل بیت المال کردند فنعم المطلوب والا آماده رسیدن محصل برطبق سابق بوده مترصد زحمت وزجر باشند ومقارن ایجال میرزا امین الله نامی که چند سال از جانب کار گذاران دولت انگلیس مواظب حال و احوال سردار محمد ایوب خان و مشنوباتش بود واجرای امور او را می نمود از هند مأمور خدمت محمد افضل خان سفیر دولت موصوفه که در کابل بود شده چون وارد جلال آباد کردید حکمران آنجا نظر بصاحبت سردار محمد ایوب خانش که مدتی با او رو و بسر برده بود از آمدن در کابل باز داشته عریضه نگار پایه سریر سلطنت شده فرمان رفت که او را بجانب پشاور باز گرداند وهم خود محمد افضل خانرا آگهی داد که اگر نویسنده بکار داشته باشد دیگر را غیر از میرزا امین الله از هند بطلبد واز صدور انحكم میرزای مذکور ترك آمدن کابل گفته در پشاور رفت و از آنسوی جنرال میرعطا خان در روز یازدهم ماه ربیع الثانی دو صد و پنجاه خروار کندم و جو از قرار هر خانه چهل سیر بوزن کابل بر پینصد خانوار بازمانده هزاره دایه هجرستان باسم جرم زجرا حواله کرده و هم هر خانه از مردم پشیر است را که از فرار و دمار بازمانده بود امر کرد که سه روپیه نقد بجرم بدولت بدهند و همچنین هزارگان جرمی وجلگای هجرستان و بها در را سرتراش بسزا فرمود و ششصد خروار گندم وجو زجرا ومجاناً بر مردم قلندر و آبه و منسکه حوالت کرد وهم هشتاد هزار روپیه تاوان علوفه سپاه دولت را که هزارگان غارت و تاراج کرده بودند بر مردم طوائف فولاده وزاولی وسلطان احمد وسه پای جای زنگی تعلق محمد عظيم بيك وكیزاب گذاشته با ایشان قرار داد که چهل هزار مردم فولاده و بیست هزار مردم زاولی و سلطان احمد و بیست هزار را مردم سه پای و آبه وكیزاب بدهند و این نقد وجنس با وجود خرابی و بیمالی طوائف مذكوره باندك مدتى بتوسط محصلان شدید بوصول پیوست و بصرف افواج قاهره رسید و همدرینوقت زنان و دختران محمدامير بيك ایلحانی را که پس از قرار کردنش در نزد محمد اکبر بيك يكه اولنگی آشیانه جای گزیده بودند بفرمانی که بنام میر محمد حسين بيك لعل شرف نفاذ یافت همه در کابل آمده با دیگر اسیران یکجا شدند و هم درین ایام میر ابوالقاسم خان از تغیر میر محمد حسین خان نامزد متهمتی کمانز تغیر میرزا غلام حسین بن میرزا محمد نبی خان دبیر مرحوم بمنصب سعی کردگی دیوان مکاتیب ومناشیر چنانچه صدور اشتهارات برعایت حال رعیت (۱) گنجور خزانه دار باز داشته شدن میرزا امین الله از آمدن در کابل جریمه گذاشتن جنرال میر عطا خان بر مردم هزاره مأمور شدن میر ابوالقاسم خان بدار الانشای حضور با نور والا