Page 27

(۲۰) خلیل اله خان خلیلی که آنروز با ما یکجا بودند بعد ازینکه ابهت وجلال ویرانه‌ها را دیدند در حالیکه هنوز دریای دیوارهای نیمه ویرانه گشت و گذار داشتیم گاهی بیاد عظمت محمود و مسعود شعری از چکامه های غرای فرخی شاعر سیستانی میخواندند وگاهی هم به موقع از دفتر خاطرات پارچه ئی از تاریخ بیهقی گوشزد میفرمودند ولی با اینکه مجلدی از تاریخ بیهقی با خود آورده و آنرا درین گردش‌ها درین خرابه‌ها دردست داشتند نه ایشان و نه بنده و نه کدام نفر دیگر از رفقای همسفر ما حدس هم زده نمیتوانستیم که کلید همه اسرار این ویرانه‌ها که روزی کاخ با عظمت غزنویان بود در همین کتاب موجود است . موسیو شلوم برژه مدیر هیئت حفریات فرانسوی مثل ما مات ومبهوت مانده بود و پیوسته ملاحظات خودش را مبنی بر عظمت بناو یکدست بودن پلان عمرانی و پاره شباهت های آنرا از لحاظ مهندسی به ابدات اسلامی دوره‌های عباسی و بنی امیه به رخ ما میکشید ولی با محافظه کاریهائی که علمای فرنگ دارند راجع به اصل و بود و تاریخ و بانی این همه آبادی های حیرت انگیز خاموش بود ودلیلی هم در بین نبود که یکی ازما کشاده تر حرفی برزبان آرد . تا اینکه وارد قندهار و کابل شدیم و بعد از مرور در تاریخ بیهقی دفعةً ملتفت شدم که همین لشکری بازار واقع در مجاورت بست در اثار هیرمند به نام «لشکر گاه» یادشده ، خواندن کلمه لشکر گاه بست کلید همه اسرار را بدستم داد و برای اینکه خبر این اکتشاف بزرگ را به هموطنان وعلاقمندان زودتر داده باشم یکسلسله مقالاتی مفصل در روزنامه اصلاح و در شماره ششم مورخه اول سرطان سال ۱۳۳۸ در مجله آریانا تحت عنوان «لشکرگاه یا لشکری بازار» نشر کردم وازان روز بعد اسم «لشکرگاه» در دهن‌ها افتاد .