Page 76

باسواد وصاحب طبع شاعری بود ، محمود میرزای قاجار اشعاروی را اصلاح مینمود . ابیات ذیل نمونه کلام اوست : در دیده ام آن مه وزهرعیب بری بود درخوبی وزیبائی چون حور وپری بود در بادی غومت کسی را نکشم من این کار خدا بود نه کار دگری بود حاجی گوهرخانم گوهر خانم بنت موسی خان قاجار ازطرف مادر ، شهزاده طیغون خانم نواسه فتحعلیشاه قاجار است . این خانم فاضل وصاحب کمال درعلم نجوم دست رسی داشته وشاعره نیز بوده چنانچه اشعار ذیل نمونه ای از کلام اواست :- پیغمبری که اشرف اولاد آدم است یکی پایه زمنبر اومرش اعظم است فخر رسل شفیع جزا فخر کائنات مخلوق حق وخالق مخلوق عالم است * * * ای صبا نافه از آن طره نواهسته کشائی که در آن سلسله زلف گرفتارائند * * * ای خالق خلق زآشکارا و خفاری جز معصیت نکر ده ام من کاری نازنده بطاعت تو خلقند وومن جز لطف عمیم تو ندارم یاری مریم خانم مریم خانم دختر قایم مقام میرزا ابوالقاسم فراهانی بود ودرسنه ۱۲۷۷ وفات نموده. صاحب تذکرة نسوان قطعه ذیل را بطور نمونه کلام وی آورده . تا که توانی بجهان راست باش راست روان را نزند کج نهاد معتمد مردم دنیا مباش آه ازین مردم کنج اعتقاد جهان خانم جهان خانم مادر ناصرالدین شاه ودخترامیر کبیر محمد قاسم خان بن سلیمان اعتضادالدوله قوانلوی قاجار است . مادرش از الیها دختر فتحعلیشاه قاجار بود . جهان خانم دربین سالهای ۱۲۱۰ - ۱۲۲۰ تولد یافته درسنه ١٢٣٤ با پسر مامای خود محمدشاه قاجار ازدواج نمود ودرسنه ١٢٤٧ صاحب پسری گردید که نام اورا ناصرالدین گذاشتند . بعد از وفات فتحعلیشاه درسنه ١٢٥٠ محمدشاه که بعد ازمرگ پدرخود عباس میر زا ولیعهد انتخاب شده بود ، با وجود مخالفت کا کاهای خویش ، حسن علی میرزا وظل السلطان برتخت سلطنت جلوس کرد وجهان خانم که یک زن فاضله ودانشمندی بود درامور کشوری باشوهر ضعیف النفس خود کمک مینمود. هنگام فوت محمد شاه درسنه١٢٦٤ درتمام ایران آتش انقلاب افروخته شد، ناصرالدین شاه آن وقت در تبریز بود وحاجی میرزا آقاسی آخوند ایروانی ، صدراعظم پدرش لشکری برای خود جمع نموده میخواست سلطنت را تصاحب کند، ولی جهان خانم بواسطه علیقلی خان که بعداً بنام اعتضادالسلطنه ملقب گردید با نمایندگان روس وانگلیس داخل مذاکره شده به کمک آنها پسر خودرا به تهران خواست وبر سریر پادشاهی نشاند .