Page 47

اشکی که سر ز گوشۀ چشمم بیرون کند بر روی من نشیند و دعوی خون کند آه از آن زلفی که دارد رشتۀ جان تاب از او وای از آن لعلی که هر دم میخورم خوناب از او *** - جهان - جهان زوجه شاه اسمعیل اول صفوی بود و گاه گاهی شعر میسرود ، ولی جـــز مشاعره ئیکه با زوجه دیگر شاه اسمعیل که حیات نام داشت ، نموده ، نمونه اشعار او در دست نیست . مشاعره مذکور در شرح حال حیات خانم آورده شده است . - حیات - درباره این شاعره اختلافات زیاد موجود است ، آقای خدایار محبی (۱) و مــــلا محمد صدیق آخند زاده (۲) او را زوجه شاه اسمعیل اول صفوی معرفی میکنند ، ولی اول الذکر در آخر مبحث حیات متذکر میشود که بعضی او را زن جهانگیر پادشاه از سلسله مغلان هند میدانند ، صاحب ( مشاهیر نسوان ) راجع باین شاعره مینویسد که او در زمان شاه ابو اسحق (۳) در شیراز زندگانی می کرد و زوجه قوام الدین شیرازی ( شوهر جهان خاتون ) بود . اما چند صفحه بیشتر در مبحث آرام خانــــم ، منکوحه جهانگیر ، حیات را در جمله زنان این پادشاه ذکر میکند . گمان قوی اینست که شاعره موصوفه باید در حرم جهانگیر نورالدین شاهنشاه هند بوده باشد ، بهر صورت مشاعره وی با جهان قرار ذیل است : روزی حیات فرد ذیل را در حضور پادشاه و جهان خواند : هر که غم جهان خورد کی خورد از حیات بر رو تو غم جهان مخور تا ز حیات برخوری جهان فوری جواب داد : تو پادشاه جهانی ، جهان ز دست مده که پادشاه جهان را جهان بکار آید حیات بدیهه سرود : جهان خوش است ولیکن حیات میباید اگر حیات نباشد جهان چه کار آید ؟ - پرتوی - پرتوى يك شاعره تبریزیست و در قرن دهم زندگی می کرد. این شعر از اوست : جامه گلگونی در آمد مست در کاشانه ام خیزای همدم که افتاد آتش در خانه ام(٤) *** (۱) : کتاب آقای خدایار محبی ( شريك مرد ) . (۲) : تذکره نسوان . (۳) : اگر مقصد از شاه ابو اسحق اینجو باشد ، حیات این شاعره در قرن هشتم بود . (٤) : صاحب تذکرۀ نسوان این بیت را به همدمی نسبت میدهد .