Page 411

(٣٨٦) ممکن بعضی ها بگویند که اسکندر وقتیکه از اسکندریه قفقاز حرکت می کرد از راه گل بهار و خاواك عبور نموده است. این نظریه هم داخل فرضیات می آید لیکن قبول آن باین جهت مشکل بنظر می آید که حرکت اسکندر مصادف با اول بها ربود در ین وقت خاواك برف دارد و برای عبور قشون خطرنا کست. حالا نکه از دهن درۀ غوربند تا سیاه گرد تقریباً دوازده گروه است و از راه درۀ کوشان به آسانی با ندراب رفته میشود و برای روندۀ که با ندراب واصل شد با تعقیب مجری رودخانۀ آن که به «دوشی» با آبهای بامیان و کامرد یکجا میشود و رودخانۀ قندوز را تشکیل میدهد دیگر اشکالی برای رفتن صفحات باختر باقی نمیماند. رودخانۀ قندوز بعد از دوشی بدامنۀ تپه های جنوب و جنوب شرقی کیلگی واصل شده از پای رشته کوه جنوب پل خمری که آخرالذکر شمالی ترین دامنۀ هندوکوه است گذشته دهن غوری را آبیاری میکنند. وچون راه خط سیرش را بطرف غرب سلسلۀ تپه ها گرفته تغییر جهت داده از میان تپه ها بطرف بغلان که بسمت شمال پل خمری واقع است خم میشود. از بغلان تقریباً بخط مستقیم بقندوز واصل و به نقطۀ که آنرا «قلعۀ ذال» گویند بدریای آمو میریزد. (۱) از روی دلائل فوق میتوان حکم کرد که اسکندر از راه درۀ کوشان گذشته که اگر امروز خط سیر او را تعقیب کنیم از مقامات ذیل می گذریم : چاریکار، اوپیان، پل متك، درۀ غوربند، برج گلجان، سیاه گرد، درۀ کوشان، اندراب. در موقع صعود بکوههای هندوکش قشون اسکندر با برف و یخ زیادی برخورد. عدۀ کثیری از ایشان تلف شد و مابقی با بسیار سختی جان بدر بردند. گرسنگی و قحطی نیز در ظرف مدت شانزده روز کوه پیمائی در تکلیف و زحمت ایشان ازدیاد نموده بود. تاریکی، غبار و مه در بالای کوهها نیز اندازۀ برسختی مسافرت شان می افزود و همین ابر و مه مانع می شد که سپاهیان یکدیگر را ببینند. ممکن است (۱) مقاله قندوز تالیف آقای کهزاد