Page 298

(۲۷۳) اوستائی و پهنائی حدود آن و چه از نقطه نظر تعین قلمرو حکمفرمائی سلاطین باختری که در اوستا از آنها تذکاری رفته در خور مقام و اهمیت بزرگ است راجع به مسایلی که بالا بیان شد از هر پهلوئی که به دقت نگاه شود بطور مطلوب روشنی می‌اندازد . چیز مهمی که قابل ملاحظه است این است که این شانزده قطعه زمین به چهار طرف هندوکش پیوست و متصل بهم واقع شده و پراگندگی از هم ندارد و مجموع هر شانزده آن به طور دقیق حدودی را در بر میگرفت که جغرافیه نگاران و مورخین كلاسيك برای آریانا داده بودند . علاوه بر شانزده قطعه زمینی که در فرگرد اول « وندیداد » شرح یافته و از مجموع آن مملکت وا حدى بمیان می‌آید بعض قسمت‌های دیگر اوستا راجع به کوها ، قلل مرتفعه، بلندی‌ها ، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها که همه بلاشبهه داخل همین شانزده قطعه زمین مساعداند بصورت دقیق صحبت میکند (۱) مثلاً « زمیاد یشت » یا پشت نوزدهم از فقره اول تا هشت بیش از چهل کوه را نام می‌برد که همه آن داخل خاك آریانا بوده وا کثر آن معین و تطبیق هم شده همین قسم در « هوم یشت » یا یشنای دهم موقعی که از محل روئیدن گیاه « هوما » صحبت در میان است باز از عده‌ئی از کوه‌های مملکت ما نام برده شده است همین قسم راجع به رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بعض قلل کوها که در انجا پادشاهان بزرگ ما قربانی‌ها میکردند و حتی بعض قلعه‌های مستحکم اسم برده شده و از نقطه نظر جغرافیای تاریخی کمال اهمیت را حایز است . با این مقدمه مختصر اينك اول فهرست شانزده قطعه زمین متذکره فرگرد اول « وندیداد » را به ترتیبی که در خود اوستا ذکر شده داده بعد متن اوستا را (۱) بعض نقاطی که پادشاهان آریانا دشمن را تعقیب کرده و جنگ در آن واقع شده خارج خاك آریانا نیز میباشد .