Page 80

٥٧ واختراعات جدیدهٔ علما تحقیقات نموده آنها را جمع آوری میکرد، گویا سید در یکی از مدارس عالیهٔ اروپا علوم جدیده را فرا گرفته است . استاذ براون در خصوص سید جمال الدین چنین میگوید : حقیقتاً جمال الدین مردیست صاحب خلق نیکو ، کثیر العلم ، و با نشاط که اصلا آثار سبکی در آن مشاهده نمیشود . او جری ، مقدام ، با فصاحت ، خطیب ونویسندهٔ زبردستی بود طلعتش بامهابت دانسته شده ودر نفوس عظمت وجلال اورا ثابت میگردانید . شاگردان دیگری گفته اند :ـ سید در هر شهری که سیاحت مینمود کتب را با خود برداشته و از قرائت آنها دل زده نمیگردید. در جوانی از مؤلفات قدیمهٔ فارسی وعربی باخبر بوده و از ترجمه کتب جدیده به لغت شرقیه واقفیّت داشت . طوری که لازم است ما نمیتوانیم در خصوص خلق سید سخن رانیم مگر اینکه بیانات معاشرین اورا در این باره نقل نموده وحقیقت او را آشکار گردانیم تا صحت قول آنها بخوبی معلوم دار گردد . گفتار امام محمد عبده سید در مقابل بیننده عربی محض ومانند یکی از اهالی حرمین بنظر می آمد گویا صورت وسکهٔ آباء اولین خود را که در خطهٔ حجاز اقامت داشتند بخوبی حفظ نموده است. قدر سا و مربع مانند؛ بنیه متناسب ومتوسط ، رنگ گندمی ،مزاج عصبی دموی، سر بزرگ ومعتدل ، پیشانی عریض، چشم های وسیع وعظیم الحدقه، رخساره ها گشاده وبرآمده ، سینه فراخی رامالك بوده در هنگام ملاقات خوش وخرم بنظر آمده طوریکه دارای کمالات خلقیه بوده از محاسن وکمالات خلقیه هم حظ وافری داشت. ادیب اسحاق بیان میکند: سید چهرهٔ گندم گونی داشته بنیهٔ قوی، نظر جذاب و چشم های نافذ، عارض