Page 972

شماره ( اول ) سال دوم مجله کابل ( 8 ) و فلسفه تنقیدی . همچنان در بین فامیلی و قوم نیز رنگ های مخصوصی ظاهر و نظر به افکار و یا مشاغلات خصوصیه شان در فلسفه های آن محیط فرق زیادی موجود است . برای شناخت فلسفه عمومیه يك عصر واجب میشود که اختلاف این فلسفه را با فلسفه عصر سابقه آن در نظر آورند پس برای دانستن فلسفه عصر حاضر میباید اختلاف این فلسفه جدید را با فلسفه سابقه جستجو نمائیم . یکی از فلاسفر مینویسد که : چون فلسفه مربوط به سائینس است و نمیتواند بدون آن مستقیما حیات کند پس از همین لحاظ است که هر دانا يك فیلسوف درخشانی شده هیچ یکی نیست که از فلسفه گفتن خودداری کرده باشد يك طوفان شدید اینکه به مخالفت علوم مثبته در مدنیت جدیده ظاهر شده بود خوشبختانه يك اثر متداوم نداشته خالی از فائده بود . زیرا که اینها با فلسفه منفیه شرق بمقابل سائینس استاده شدند گویا بمقابل چیزی مانع میشدند که هیچ معلوماتی از آن نداشتند . و بهمین لحاظ بود که در قرن 19 بین متجسسین سائینس و متجسسین فلسفه مخالفت شدیدی ظاهر شده از همدیگر جدا شدند و در آن زمان فیلسوف ها از سائینس چیزی نفهمیدند در محیط های موهوم و مخفیه مثل اخلاق و غیره که تا حال هم چیزی از آن فهمیده نمیشود متوغل مباحث بدون انتها گردیده بودند . و فلسفه يك صورت ادبی را اختیار کرده بود که از مجبو ریت ترصد علمی Observation و تجزية Anlys خود را یکطرفه نموده فقط مثلیکه در ادبیات ( فصاحت و طلاقت لسان و Grandiloquence ) خیلی کافی است در فلسفه نیز این دو صفت ادبی را کافی میدا نستند . حالانکه در فلسفه جدید از طرف تمام دانایانیکه باتفاق عمومیه بحيث حاکم افکار جدیده قبول کرده شده اند مقصد نوی درین میانه به عرصه ظهور پیوسته است و این مقصد عبارت است از تفکر در سائینس . لهذا این نظریه مجبورا فلسفه را با سائینس ملحق گردانیده بنای جدیدی در پیشرفت علمی بشر میگذارد . و تنها ذريعة همین دستور است كه سبب يك شی را دانسته و از دانستن آن سبب ، سبب بالا تر آنرا کشف کرده و هکذا به حقیقت شی مسلسلا قريب و یا مصادف میشوند . لیکن دیده میشود که فلسفة يك عصر به فلسفة عصر دیگر مخالف است بلکه در يك عصر نیز فلسفه های ۸