Page 702

صفحه ( ٢٤ ) سال اول – مجله کابل شماره ( ١١ ) اعمالی در راه مدنیت بجا آورده ، و نمونه های امتثال گردیده اند که دانایان این راه ، از عملیات قابل قدر شان تذکار داشته ، در سیر مدارج از کار روائیهای آنها تدوینات مسجل گذاشته اند ، مثلاً در راه معاش و شکار گشت و گذار یعنی تحمل خطرات و مصائب گزکا نرا ، برای حراست و نگهبانی رمه ها از انواع چراشه بز را تعریف کرده اند ؛ وهكذا در راه مطلوب ازسعی وعمل صف وقطار محارب وتعاضد نوعی مورچگان را وصف نموده اند ، درصنع ونساجى وجد وجهد زنبور عسل بیانات روشن داده اند ، حتی در انثیال از حیوانات علیا و تنظیم عایلوی شان و مثالهای قواه غضب وشهوانی بلکه رشك ( انباق داری ) در تعدد زوجات ، رقابت وحریفی آنها را نشانداده صدها مثال دروس عملی و امثال حسی را که برای رحم و رافت در پرورش و تربیه صغار خود ابراز داده اند از مشاهدات . اینگونه موضوعات عملی بلكه ذرایع مشهودی را در تميزانشان مینمایانند ، چنانچه علاقه سگ بصاحبش بسا اوضاع اخلاقی نشانداده موجب تمدید اخلاص وجالب محبت گردیده وفای خودرا شهرت داده است ، همچنان از بعضی شادیها اعمال شگفت آور وعجیبی بروی کار آمده وحیله های غریبی استنباط نموده اند ؛ ذكاء فیل در ضرب المثل بانسانها آورده میشود . چنانچه بعضی عالمان از این يك متعذر گردیده نادر بین حیوانات علیا وانسانهای متوحشه ومنحطه از جاده ترقی فرقی بدهند بحدی که عالمی گفته بعضی از حیوانات مذکور در بعضی خصايل وكيفيات نسبت بانسانهای موخر الذکر سبقت جسته اند . اما علا وه برینکه فرق واضح در بين عمل انسان وحيوان موجود است ، نگارنده اعمال وارادات حيوانات را غریزه کورکورانه دانسته و پیشرفت آنها را بدون کدام غايه ومقصود فی الذهن میدانند ولی انسان حقیقی درکار گذاری خویش موضوع