Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ۱۰۹ )
معمار تاج محل ولعل قلعه
( سال ششم )
از خاندان مهندسان لاهور ماکنون صحبت میکنیم لیکن تواریخ بجز ذکر نامی از شرح حال
ارکان این خاندان ساکت است در صورتیکه ابنیهٔ غریبهٔ تاج محل آگره ولعل قلعه ومسجد جامع
دهلی که مشهور عالم اند ریختهٔ دست توانای آنها بوده اند جای تأسف است که نام ونشان اینچنین
نوابغ را در اوراق پوسیدهٔ قدیمه هم نمیتوان یافت حال آنکه کمال ندرت فن را باین اندازه نشان
داده اند .
در کتب تواریخ شاه جهان شرح بنای روضهٔ تاج محل باتمام جزئیات لوازم تعمیر وپیمائش اشیای
کار آمد درذیل وقائع سال ششم جلوس ضبط آمده لیکن نامی از مهندسین ورسامها ونقاشها ومعمارهائی
که رسم تعمیر وبناو نقاشی آن بدست آنها انجام یافته هم نبرده اند . وازینجهت است که محققین تاکنون
باهزار جستجو نام ونشانی کامل از آنها نیافته اند .
تنها نام بعضی از ارکان این خاندان در فهرست بعض کتابخانه ها در ذیل ارباب تصنیف
ضبط شده لا کن طوریکه از هم جدا وبیگانه مینمایند . از علاقهٔ قرابتی که در بین اینها بوده ابداً
تذکاری نرفته .
نسخهٔ دیوان مهندس :
دوسال پیش ازین يك ازمهربانان من پیغامی از بنگلور ، فرستاده که دیوان اشعاری بفارسی
از مهندس تخلص در نزد اوست اگر اطلاعی در بارهٔ شاعر مذکور داشته باشید تحریر دارید .
درجواب نوشتم دیوان او را ارسال نمائید تا پس از مطالعه اظهار رأی نمایم . مشار الیه دیوان
را برای من فرستاد با کثر تذکره ها رجوع رفت نشانی از مهندس (۱) نیافتم تا خوش
بختانه به مثنوی از دیوان او فرا رسیدم که خودش شرح حال خاندان خود را مختصراً دران
نظم کرده بود . مثنوی را خوانده بی نهایت خورسند شدم و با خود گفتم این نخستین آوازی است
از جانب این مهندسها ومعمار ها که به دعوی معماری تاج محل ولعل قلعه بلند گشته است .
ازین مثنوی برعلاوهٔ نام شاعر نام پدر و برادران او هم معلوم واز بعض قصائد و دیگر
اشعار او سبب گمنامی خانوادهٔ این ارباب کمال نیز آشکار میگردد .
نام شاعر لطف الله وتخلص او مهندس بمعنی هندسه دان است این دیوان او دارای چند
قصیده و مثنوی و بیشتر غزل وهمه بزبان فارسی است .
نسخهٔ دیگری ازین دیوان در دست نیست اما این نسخهٔ موجوده تقطیعش كوچك و ٩٦
صفحه است که کاتب در آخر غزلیات تاریخ اتمام آنرا چنین نگاشته : « ٦ ذی الحجهٔ سنه ٤٧
بوقت شب تحریر یافت » درخاتمهٔ دیوان تاریخ خرید آنرا چنین مرقوم نموده اند :
(۱) در بعض تذکره ها نام مهندس در ضمن ترجمهٔ پسر او ریاضی مذکور است .
٤٠٩
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.