{"book":"adl0986","page":3019,"text":"( صفحه ۱۰۹ )\nمعمار تاج محل ولعل قلعه\n( سال ششم )\n\nاز خاندان مهندسان لاهور ماکنون صحبت میکنیم لیکن تواریخ بجز ذکر نامی از شرح حال\nارکان این خاندان ساکت است در صورتیکه ابنیهٔ غریبهٔ تاج محل آگره ولعل قلعه ومسجد جامع\nدهلی که مشهور عالم اند ریختهٔ دست توانای آنها بوده اند جای تأسف است که نام ونشان اینچنین\nنوابغ را در اوراق پوسیدهٔ قدیمه هم نمیتوان یافت حال آنکه کمال ندرت فن را باین اندازه نشان\nداده اند .\n\nدر کتب تواریخ شاه جهان شرح بنای روضهٔ تاج محل باتمام جزئیات لوازم تعمیر وپیمائش اشیای\nکار آمد درذیل وقائع سال ششم جلوس ضبط آمده لیکن نامی از مهندسین ورسامها ونقاشها ومعمارهائی\nکه رسم تعمیر وبناو نقاشی آن بدست آنها انجام یافته هم نبرده اند . وازینجهت است که محققین تاکنون\nباهزار جستجو نام ونشانی کامل از آنها نیافته اند .\n\nتنها نام بعضی از ارکان این خاندان در فهرست بعض کتابخانه ها در ذیل ارباب تصنیف\nضبط شده لا کن طوریکه از هم جدا وبیگانه مینمایند . از علاقهٔ قرابتی که در بین اینها بوده ابداً\nتذکاری نرفته .\n\nنسخهٔ دیوان مهندس :\nدوسال پیش ازین يك ازمهربانان من پیغامی از بنگلور ، فرستاده که دیوان اشعاری بفارسی\nاز مهندس تخلص در نزد اوست اگر اطلاعی در بارهٔ شاعر مذکور داشته باشید تحریر دارید .\nدرجواب نوشتم دیوان او را ارسال نمائید تا پس از مطالعه اظهار رأی نمایم . مشار الیه دیوان\nرا برای من فرستاد با کثر تذکره ها رجوع رفت نشانی از مهندس (۱) نیافتم تا خوش\nبختانه به مثنوی از دیوان او فرا رسیدم که خودش شرح حال خاندان خود را مختصراً دران\nنظم کرده بود . مثنوی را خوانده بی نهایت خورسند شدم و با خود گفتم این نخستین آوازی است\nاز جانب این مهندسها ومعمار ها که به دعوی معماری تاج محل ولعل قلعه بلند گشته است .\nازین مثنوی برعلاوهٔ نام شاعر نام پدر و برادران او هم معلوم واز بعض قصائد و دیگر\nاشعار او سبب گمنامی خانوادهٔ این ارباب کمال نیز آشکار میگردد .\nنام شاعر لطف الله وتخلص او مهندس بمعنی هندسه دان است این دیوان او دارای چند\nقصیده و مثنوی و بیشتر غزل وهمه بزبان فارسی است .\nنسخهٔ دیگری ازین دیوان در دست نیست اما این نسخهٔ موجوده تقطیعش كوچك و ٩٦\nصفحه است که کاتب در آخر غزلیات تاریخ اتمام آنرا چنین نگاشته : « ٦ ذی الحجهٔ سنه ٤٧\nبوقت شب تحریر یافت » درخاتمهٔ دیوان تاریخ خرید آنرا چنین مرقوم نموده اند :\n(۱) در بعض تذکره ها نام مهندس در ضمن ترجمهٔ پسر او ریاضی مذکور است .\n\n٤٠٩","chars":2085,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/03019.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/3019","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/3019","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}