Page 221

صفحه ( ۳۲ ) سال اول ـ مجله کابل شماره ( ٤ ) قوم از افراد قوام میگیرد و از ترقی افراد نهضت قومی بوجود می آید ، بسا ذهنیت اقوام فطرتاً برای اینچنین کار خیلی موزون میباشد و بد بختانه در بعضی عقیده ها چنان راسخ گردیده که زمینه نشو و نما را برای افراد مشکل میسازد ، همین فرق بین در مشرق و مغرب نمایان است ، در اروپا هر روز صدها محاورات جدید دوش بدوش اختراعات و هزار ن الفاظ و اسلوب نو بنو پیدا میشود ، اما درینجا حرف از دهن نبر آمده که سند کدام استاد قدیم یا نظم و نثر عتیقی میخواهند و از چار سو برای شهادت تحریر گذشتگان هیا هو بر میخیزد ، نتایج این غلغله نوازی و فرسوده خیالی این برآمد که زمین مغرب خمود علم و فضل ما را زنده کرده مخترع صدها علوم وفنون گردیده ولی شرقیان تنك بخت بنزاعات لفظی در افتاده سرمایه خود را از دست خود بباد دادند . در نظر اکثر آقایان محترم خدمات علمی اروپا چندان وزنی و حقیقتی ندارد زیرا که مطالعه خودشان سطحی است اما ازین حقیقت که منکر میشود که امروز چقدر علوم وفنون ما را اروپا زنده کرده است و کنون بچه مقدار کتابهای ما بوسیله تراجم وعلم دوستی آنان بسواد دیده های بینا جلوه گری میکنند - علمای یهود مغرب که بسلسله تجارت و تمام در تمام اروپا منتشر بودند چگونه بدرس و تدریس و تراجم عبرانی و آرامی يك توجه مخصوصی را معطوف داشتند ؟ بالخصوص یهود اسپین بزبان عربی چقدر خدمات بزرگی بانجام رسانیدند ، داؤد القمی ، حيوح ، و ابن جناح قواعد نحو عبرانی را مرتب کرده زبان مذکور را بر طلبای مغرب چگونه یسیر الحصول ساختند ، نیز در بنیاب خاندان تبوع که با جنوب فرانسه تعلق داشت خدمات بزرگی انجام داد ، افراد همین