Page 193

(۱۷۸) خویشتن را به محبوبیت شاه شجاع قانع میساخت و با آن عقیده داشت یا اینکه بهتر بگویم میخواست و کوشش میکرد یقین داشته باشد که افغانها شاه مخلوع شان را باحساسات خیل نيك تلقی کرده و می پرستند ولی با آنهم نمیتوانست جرأت کند که خود را کناره نموده و به قوای هندی بریتانیایی امر مراجعت داده و شاه را بارعایای پرستنده او تنها بگذارد از روی حقیقت از همان روز اولی که بریتانیاییها مملکت را اشغال کردند حتی در موقعیکه امیر مفرو رهند از سرحدات افغانستان خارج شده بود توطئه ها و شورشهای در هر وادی و هر کوهساری مایه مهاجمین دیده می شد ! در عین وقت در ماه اکتوبر ۱۸۳۹ خیبریها که قبلا بازوی قوی شاه شجاع بودند در اثر تقلیل معاش خویش بغی نموده و بتاریخ پانزدهم ماه مذکور وقتیکه سرجان کین میخواست بهند مراجعت کند مجبور شد که در سر راه خویش جنگ کرده و بجنگ از دره مذکور عبور نماید (۱) در ماه می ١٨٤٠ غلزاییها انقلاب نموده و به رویه سختی که از طرف قواییكه از قندهار بسر کوبی شان فرستاده شده بود دیدند تسلیم شدند (۲) پیشتر بطرف جنوب یعنی در بلوچستان نیز وضعیت خوب نبوده و اغتشاشاتی وجود داشت انگلیسها درینجا خبط بزرگی کرده و خیلی کار غلطی نمودند زیرا خان قلات را بقتل رسانیده و فرزندش را از حقوق موروثی او محروم ساختند . بالاخره برای تلافی این امر مجبور شدند که شاه نواز خان را که پرورده ایشان و سایه نشین شان بود و بر مردمان کلات بحیث حاکم مقرر نموده بودند ترك كنند و ازو صرف نظر نمایند . پسرخان مقتول دوباره بر تخت پدرنشانیده شد هر چند این مسأله دیری دوام نکرد، نمایندگان بریتانیایی بقتل رسیده يك دسته فوج ایشان هزیمت کرد . روابط شان برهم خورده و گسیخته گردید و وقتی بلوچستان اداره و انتظام در آمدند که از قندهار عساکری بآن طرف فرستاده شد (۳) بتاریخ ١٥ جولائی نواب جبارخان با فامیل برادرش و برادر زاده هایش در اثر قوه عساکر انگلیسی و سپاهیان اجیر شاه شجاع در وادی شمال هندو کش مجبور شد که تسلیم گردند . (٤) بهر كيف اتفاقاً دوست محمد خان و دو عزیزانش از مراقبت و حفاظتی که در بخارا تحت آن در آمده بودند (٥) نجات یافته و دیری نگذشت که امیر موصوف بر سواحل طرف چپ دریای اکسوس ظهور نموده و توطئه ها و مذاکراتی ۱ ـ بيولاك ذي واران افغانستان جلد دوم صفحات ۲۲۲ - ۲۲۳ ) و شهامت علی ) ذی سکهزایند افغانز فصل بیستم ) . ۲ ـ فارنریتی برزان اندیا صفحه ۳۹ تاليف لارنس ) ۳ ـ لایف آف دی امیر دوست محمد خان ۲۲ جلد دوم صفحات ۲۰۰ ۲۰ تالیف موهن لال . ٤ ـ «دی اکسپید یشن ان تو را افغانستان صفحات ۲۳۱ - ۲ تالیف اتنکنسون . ه - كتاب فوق صفحات ۲۳۳ - ٤ .