Page 101

( ٩٤ ) مرکز صفوف قرار داده شد ولی چون ایرانیها چهار توپ علاوه تر داشتند در هر جناحی نیز دو توپ گذاشتند . پیش از انکه محاربه و قتال شروع شود فتح خان قاصدی نزد حسن علی مرزا فرستاد که اگر غوریان را واگذار شوند بجنگ متارکه خواهد داد. تمام سرداران فارس بجز ذوالفقارخان موافقت نمودند که درینجا مرزا عبدالوهاب به مداخله خاتمه بخشیده و گفت که موافقت کاری عاقلانه است . بعد ازان فتح خان پیغام فرستاده و خواهش کرد که عساکر ایرانی عقب بروند که درینجا نیز مرزا عبدالوهاب بدون تردید اظهار داشت که بهتر است چنان کنند ؛ ذوالفقا خان ازین مسئله به غضب آمده و گفت که این امر حیثیت و وقاری را که قشون ایران کسب نموده و دارا است برهم میزند و نام افغانها را بدشنامهای بد و ناسزا های خشن برزبان راند و کلمات نملایمی دربارهٔ آنها گفت. و بعد ازان به نفری توپخانه امر داد که آنچه شایان باشد در مقابل قاصد بجا آوردند در اثر این امر دفعتاً چهار توپ صدا نمود و قاصد وحشت زده به اسپ خویش مهمیز زده و بطرف قشون خود گریخت ، توپهای افغانی به این صداها جواب گفت و جنگ آغاز گردید (١) تا وقتیکه از هر دو صف فیر تفنگ و توپ جریان داشت ولی خساره زیادی نرسانید و بعد ازان وقفه احداث شد تا آنکه افغانها بیشتر از نصف تحت قیادت شیردل خان ، کهندل خان ، پردل خان و سردار سالخورده یار محمد خان الکوزائی بسرعت انتهائی با شمشیر های برهنه بر صفوف دشمن تاختند و قتل و کشتار زیادی کردند . بیشتر فشاری که آوردند بر جناح چپ قشون ایران بود که دسته پیادهٔ ذوالفقار خان آن را تشکیل میداد (٢) پورکیف توپخانهٔ قشون ایران تا حدی برای مدافعه دشمن حتی المقدور کوشید لیکن گلولهٔ آن بزودی خلاص شده و بجای آن چند خریطه مسکوکات مسی را که با خود داشتند استعمال نمودند (٣) در صفوف ایرانی يك نفر افغان درانی بنام مدد خان سموزائی نیز شامل بود که در اثر دشنام و ناسزای که ذوالفقار خان بافغانها داده بود برافروخته شده و عقب نشسته فرار اختیار کرد. این فرار يك دستهٔ قشون و حمله شدیدیکه از طرف افغانها شده بود ایرانها را خیلی ضعیف ساخته و بوحشت و دهشت دچار کرد، جناح راست و قطعات مرکزی مشتت و پراکنده شده ایرانها میدان جنگ را گذاشته و در حالیکه توپهای خویش را برجا گذاشتند فرار نمودند، شهزاده دلیر که مقاطعت و نجات او مورد خطر بزرگی بود خیلی کوشش کرد که آنها را از گریختن باز دارد ولی در نتیجه ناکام شد ، بعضی دسته های عساکر او در کاروان سرای و خرابه های که نزديك میدان جنگ واقع بود پافشاری نمودند ولی در اثر حمله يك دسته سواره تحت قیادت کهندل خان تاب نیاورده و پراکنده شدند . اسپ حسن علی مرزا مجروح شده بود ولی خود او را حسن خان چغارانی نجات داد که بر اسپ او سوار شده و بیگدسته كوچك عسکری فرار اختیار نموده و خود را نجات داد ، پور کیف تنها جناح چپ که مورد شدید ترین حمله افغانها واقع شده بود ١ - کونولی : جورنل تودی نارت آف اندیا جلد دوم صفحات ٣٧٥ - ٠٧ ٢ - کونولی : جورنل تودی نارت آف اندیا جلد دوم صفحه ٣٧٧ . ٣ - فريسر : نیرتیو آف دی جورنل انتو خراسان ضمیمه (ب) صفحه ١٢٣ .