Page 308

( ۲۸۷) پراگنده ساخت این کوهها که به شهادت متن اوستا محل روئیدن بته هوما یاسوما بود همه اش داخل خاك افغانستان است واينك يكه يكه آنها را مطالعه میکنیم : یوپائی ری سنا : « یوپائی ری سنا » یا « ا یشکته یو پائی ری سنا » عبارت از کوه بلند هندوکش است که در اوستا در فقره سوم زمیادیشت و در فقره ده و یازده یسنای دهم يكدفعه در قطار عمومی کوهای آریانا و بار دیگر مخصوص در مورد روئیدن بته « هوما » ذکر شده . « یوپائی ری سنا » اسمی است خیلی زیبا و ادبی و مرکب از چند کلمه میباشد : « یو پا » یعنی ( بلند ) . « ری » یعنی ( بطرف ) . « سنا » یعنی «عقاب» . معنی تحت اللفظی مجموعی آن « بالای پرواز عقاب » یا « بلندتر از حد پرواز عقاب » میشود. این سلسله كوه عظیم الشان که مانند دیوار بلندسنگی در وسط آریانا افتاده در بنداهش بنام « اپارسین Apersin یاد شده و این اسم خلاصه همان نام اوستائی است زیرا مرکب از دو کلمه « اپار » یعنی « بالا و ماورا » و « سین » یعنی ( عقاب ) میباشد یونانی ها عموماً این کوه را « پارو پامیزوس » خوانده و به همین جهت مورخين وجغرافيه نگاران آنها ولایت مرکزی افغانستان را که یکحصه زیاد آن ولایت کابل فعلی را در برمیگیرد بنام « پارو پا میزادی » یاد کرده اند . طوریکه بالا دیدیم در زمیادیشت اوستا اسم این کوه به کلمه « ایشکته » یا « شکته Shkata » متصل است که در بنداهش « شکفت » Shkaft شده و یکی از معانی که دار مستتر برای آن میدهد همین شگفت است که تا حال در زبان دری آریانا از بین نرفته و به این ترتیب آنرا ( كوه شگفت و پر از غرایب ) هم ترجمه میکنند که با معنی خوداسم آن میتوان آنرا « کوه بلندتر از حد پرواز عقاب و پر شگفت و غرایب » خواند قراریکه از « بنداهش » و « زادسپرام Zad Sapram » برمی آید کوه« آپارسین »