Page 1082

(٤٩٣) راه آنرا به دهن پراه های پامیر و راه دیگر به علاقه های آباد باختر غربی وصل میکرد . همین قسم دوراه دیگر یکی مستقیم از آنجا بطرف شمال به سواحل اکسوس منتهی میشد چنانچه حالا هم از طریق حضرت امام راه مستقیم از قندوز به آمو دریا رفته و خرابه های بسیار مهم (قلعه زال) یکی از شهرهای باستانی مهم ما کناره آن افتاده است) و راه دیگری در امتداد مجرای رودنه قندوز مرکز تخارستان را در حدود پل خمری و دهنه دوشی به پیچ و خم دامنه های شمالی هندوکش وصل میکرد و اینجا نقطه ایست که اقلا دو راه بزرگ جنوب هندوکش به راه شمال پیوست میشد . راه بزرگ تجارتی و کاروانی که از شهر تا کزیلا آمده از پشکلاواتی (چهار سده) و پارو شاپورا (پشاور) از علاقه گندها را لمپا کا (لغمان) به کاپیسا می آمد و راهی که از حوزه اراکوزی در امتداد مجرای علیای ارغنداب بعد از خم و پیچ در وجیرستان یعنی بین جاغوری و دشت ناور از راه (خوادا) یعنی خوات ورمك و ارغنده و دامنه پغمان به کوهستان و کوهدامن فعلی منتهی میشد . از راه دره غوربند و چهار دره و دره کوشان واندراب به دوشی میرسید . همین قسم بعد از عبور کوتل شبر از راه دره شکاری فعلی ( ١ ) باز شاخه دیگر راه معروف جنوب هندوکش در حوالی دوشی و کیله گی به مجرای قندوز وصل میشد . و مجرای رودخانه قندوز خط طبیعی بود که کاروان ها در امتداد آن راه جنوب را تا قندوز ادامه میدادند چنانچه فعلا هم اگرچه سرك بعد از نقطه ئی موسوم به «علی آباد» بطرف خان آباد میگردد شاخه دیگری مستقیم بطرف قندوز هم میرود . (۱) شبهه ئی نیست که دره شکاری درین تازگی ها موتر رو شده ولی قراریکه چند سال قبل در یکی از شماره های مجله کابل شرح دادم این دره در تمام قرون وسطی معبر رفت و آمد قافله ها بوده چنانچه وجود قلعه های قدیمه مخصوصا خرابه های شهر سرخشد مؤید این نظریه است .